Zayıflama ilaçlarında mevt ve yan tesir hadiseleri: Üreticiler ‘Reçetesiz kullanmayın’ diyor

İngiltere İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumuna (MHRA) yapılan bildirimler, ülkede yaygın biçimde kullanılan zayıflama iğneleriyle kontaklı olabileceğinden şüphelenilen yüzlerce mevt olayını ve 150 bini aşkın yan tesir şikayetini ortaya koydu.

The Independent, Sky News ve The Times gazete ve yayın kuruluşlarının MHRA datalarına dayandırdığı haberlere nazaran, Ulusal Sağlık Servisi (NHS) bünyesinde de reçete edilen GLP-1 grubu zayıflama ilaçlarına yönelik şikayetler, hastaların ve sıhhat çalışanlarının mümkün yan tesirleri bildirdiği “Sarı Kart” sistemi üzerinden toplandı.

İngiltere’de yaklaşık 1,6 milyon kişinin zayıflama ilacı kullandığı kestirim ediliyor.

Farklı yayın organlarının incelediği aktüel MHRA bilgilerinde bildirilen olay sayıları değişkenlik gösteriyor.

The Independent ve The Times’ın aktardığı bilgilere nazaran, piyasada Mounjaro ismiyle satılan tirzepatid etken maddeli ilaç hakkında 100 binden fazla yan tesir şikayeti ve 98 vefat olayı iletildi.

The Times, bu şikayetlerin yaklaşık 10 bininin “ciddi” kategorisinde sınıflandırıldığını yazdı. Sky News’in aktardığı bilgilerde ise tirzepatid ile ilgili yan tesir sayısı 106 bin 189, kuşkulu mevt sayısı ise 120 olarak kaydedildi.

Wegovy markasıyla bilinen ve tıpkı vakitte Ozempic ile Rybelsus üzere diyabet ilaçlarının da etken maddesi olan semaglutid için The Independent ve The Times 44 bin ile 50 bin arasında yan tesir ve 37 vefat bildirimi yapıldığını aktarırken, Sky News bu ilaca dair 48 bin 89 tepki ve 59 kuşkulu vefat kaydı bulunduğunu belirtti.

Saxenda ismiyle satılan liraglutid için ise The Independent yaklaşık 4 bin şikayet ve 37 vefat, Sky News 4 bin 491 tepki ve 37 vefat, The Times ise 3 bin 21 bildirim, 734 önemli olay ve 18 vefat bildirimi yapıldığını aktardı.

Veriler, tek bir hastanın birden fazla bildirimde bulunabilmesi sebebiyle şikayet sayısının direkt birey sayısına eşit olmadığını gösteriyor.

Sarı Kart sistemi datalarına nazaran, zayıflama ilaçlarında en yaygın görülen yan tesirleri mide bulantısı, kusma, ishal, kabızlık ve reflü üzere sindirim sistemi sıkıntıları oluşturuyor.

Tirzepatid için 65 bini aşkın, semaglutid için 28 bin 884, liraglutid için ise 1461 sindirim sistemi tepkisi kayda geçti.

Bunun yanı sıra hudut sistemi bozuklukları, kalp ve damar rahatsızlıkları, görme sıkıntıları ve psikiyatrik tablolar da kuruma iletildi.

Verilerde tirzepatid için 13 bin 964, semaglutid için ise 5 bini aşkın hudut sistemi bozukluğu şikayeti yer aldı. Tirzepatid kullananlardan ayrıyeten 2 binden fazla psikiyatrik rahatsızlık bildirimi geldi.

The Times, MHRA’nın bu yılın ocak ayında akut pankreatit bildirimlerindeki artış sebebiyle eser bilgilerini güncellediğini ve ölümcül pankreatit riskine ait ihtarları güçlendirdiğini bildirdi.

Kuruma ocak ayına kadar 17’si mevtle sonuçlanan 1143 pankreatit hadisesi bildirilmişti.

Sağlık otoritelerinin, genetik yapının yan tesirler üzerindeki tesirini Sarı Kart biyobanka çalışmasıyla araştırdığı kaydedildi.

The Times, İngiltere’de isimli tıp yetkililerinin ilaçlarla temaslı vefatları incelediğini aktardı.

Norfolk’ta 73 yaşındaki Caroline Savage’ın Mounjaro dozunu artırdıktan sonra karın ağrısıyla hastaneye kaldırılıp taburcu edilmesinin akabinde Ekim 2024’te ömrünü yitirmesi inceleniyor.

Devon ve Plymouth isimli tıp yetkilileri ise 23 Temmuz’da ölen 66 yaşındaki Paula Owen’ın vefatında bir GLP-1 ilacının rolü olup olmadığını araştırıyor.

2024 yılında İskoçyalı hemşire Susan McGowan’ın iki doz Mounjaro aldıktan sonra ölmesi, İngiltere’de bu ilaçlarla ilişkilendirilen birinci resmi vefat hadisesi olarak kayıtlara geçmişti.

Öte yandan ABD’de 2023 yılından bu yana yaklaşık 4 bin 400 hasta bağırsak delinmesi, görme meseleleri ve şiddetli kusma nöbetleri üzere yan tesirler gerekçesiyle üretici firmalara dava açtı.

İlk duruşmaların 2027 yılından evvel yapılması beklenmiyor.

Mounjaro’nun üreticisi Eli Lilly, ilacın global satışlarının bu yıl iki katına çıktığını duyurmuştu.

MHRA yetkilileri, Sarı Kart sistemine yapılan bildirimlerin direkt ilacın vefata yahut rahatsızlığa sebep olduğu manasına gelmediğini, bunların kuşku yahut gözleme dayalı raporlar olduğunu vurguladı.

Ölüm olaylarının teşhis edilmemiş öbür hastalıklardan, enfeksiyonlardan yahut kontrolsüz eser kullanımından kaynaklanabileceği belirtildi.

Bir MHRA sözcüsü, İngiltere’de milyonlarca kutu GLP-1 reçete edildiğini hatırlatarak şu açıklamayı yaptı:

“Bildirim sayıları, kullanımın artmasından ve potansiyel yan tesirlere yönelik farkındalığın yükselmesinden etkilenebilir. Tüm ilaçlarda olduğu gibi GLP-1 grubu ilaçların güvenliği de bilimsel yayınlar ve spontane datalar ışığında daima incelenmektedir. Mevcut deliller temelinde, ruhsatlı kullanım kaidelerine uyulduğunda GLP-1 reseptör agonistlerinin yararları mümkün risklerinden daha ağır basmaktadır.”

MHRA Güvenlik Direktörü Dr. Alison Cave ise hastaların büyük çoğunluğunda bu ilaçların inançlı ve tesirli olduğunu belirterek, şiddetli yan tesir riskinin çok düşük olduğunu tabir etti.

Cave, geçmeyen şiddetli karın ağrısı, bulantı ve kusma yaşayan hastaların derhal bir sıhhat uzmanına başvurması gerektiğini kaydetti.

İngiltere Sağlık Bakanı Yvette Cooper da LBC radyosuna yaptığı açıklamada, sağlık güvenliği kontrol sisteminin uzmanlarca aralıksız işletildiğini ve her türlü tasanın bakanlığa ve kamuoyuna taşındığını söyledi.

İlaç üreticilerinden Wegovy’nin üreticisi Novo Nordisk, hasta güvenliğine büyük değer verdiklerini ve kronik hastalıklarda kullanılan ilaçların şahıstan bireye değişen yan tesirleri olabileceğini belirterek, tedavinin kesinlikle sıhhat çalışanı nezaretinde yürütülmesi gerektiğini bildirdi.

Mounjaro’nun üreticisi Eli Lilly ise güvenlikle ilgili bildirimleri ciddiyetle takip ettiklerini, hastaların reçetesiz eser kullanmaması ve özgün eser teminine dikkat etmesi gerektiğini açıkladı.

Yemek sonrasında ince bağırsaklar tarafından salgılanan Glukagon Benzeri Peptit-1 (GLP-1), kan şekerini ve iştahı denetim eden doğal bir bağırsak hormonu olarak vazife yapıyor.

Vücutta glukoza bağımlı çalışan bu hormon, yalnızca kan şekeri yükseldiğinde pankreastan insülin salgısını artırıyor ve şekeri yükselten glukagon hormonunu baskılıyor.

Sistem, kan şekeri olağanken fazladan insülin salgılatmadığı için tek başına ani şeker düşmesi (hipoglisemi) riskini epey düşük tutuyor.

GLP-1 birebir vakitte karaciğerin açlık anında gereksiz yere glukoz üreterek kana vermesini de engelliyor.

Halk arasında “zayıflama iğnesi”, Ozempic yahut Saxenda üzere isimlerle anılan GLP-1 analogları ise bedende kısa müddette yıkılan doğal hormonun tesirlerini taklit etmek üzere geliştirilen ilaç kümesini oluşturuyor.

Vücudun ürettiği doğal GLP-1 hormonu, DPP-4 isimli bir enzim tarafından 1-2 dakika içinde parçalanıyor.

İlaç olarak enjekte edilen semaglutid ve liraglutid üzere GLP-1 analogları ise laboratuvar ortamında bu enzime dirençli hale getirildiği için bedende günlerce faal kalabiliyor.

Başlangıçta Tip 2 diyabet tedavisi gayesiyle geliştirilen bu ilaçlar, günümüzde obezite ve kilo idaresinde de yoğun formda kullanılıyor.

Söz konusu ilaçlar sadece mideyi doldurarak değil, direkt beyindeki hipotalamus ve ödül merkezlerine tesir ederek beslenme davranışını değiştiriyor.

Bireyin daima yemek düşünmesi, tatlı krizleri ve duygusal yeme dürtüleri sinirsel seviyede baskılanıyor.

İlaçlar mide kaslarının hareketlerini yavaşlatıp besinlerin midede daha uzun müddet kalmasını sağlayarak uzun müddetli tokluk hissi oluşturuyor; böylelikle beyne daima olarak tokluk sinyali iletiliyor.

Klinik araştırmalar, GLP-1’in metabolik tesirlerinin kilo ve kan şekeri istikrarıyla sonlu kalmadığını ortaya koyuyor. Damar sertleşmesini (ateroskleroz) yavaşlatmaya yardımcı olan makul GLP-1 ilaçlarının, yüksek risk kümesindeki hastalarda kalp krizi ve felç riskini azalttığı belirtiliyor.

Bu sistem birebir vakitte metabolik dengeyi düzenleyerek karaciğer yağlanmasının gerilemesine de katkı sağlıyor.