Yakalarında “urgan rozetiyle” meclise geldiler: İsrail, Filistinlileri hedefleyen maddeyi nasıl meclisten geçirdi?

Knesset’te, işgal altındaki Batı Şeria’da vefatla sonuçlanan terör hücumlarına karışan Filistinliler için idam cezasını öngören tartışmalı 48 hayır ve 62 evet ile kabul edildi. Çok sağcı milletvekilleri, memleketler arası hukuka alışılmamış olduğu tabir edilen ve insan hakları örgütlerinden reaksiyon çeken yasanın oylanacağı gün meclise yakalarında urgan rozetiyle geldi. Yasa, ülkedeki “apartheid sistemini” kuvvetlendirecek. Pekala İsrail, böylesi direkt Filistinlileri hedefleyen bir maddeyi nasıl kabul edebildi? Düzenlemenin temelinde ne yatıyor?

İsrail meclisi Knesset’ten hafta başında gelen haberler ve imgeler büyük reaksiyon çekti. Knesset’te, işgal altındaki Batı Şeria’da vefatla sonuçlanan terör ataklarına karışan Filistinliler için idam cezasını öngören tartışmalı yasa onaylandı. Yasanın geçmesinin akabinde çok sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ve destekçileri, mecliste şampanyayla kutlama yaptı. Ayrıyeten maddeyi destekleyen milletvekilleri, meclise yakalarında “urgan rozetiyle” geldi.

Uluslararası hukuka ters olarak söz edilen yasa, İsrail askeri mahkemelerinin “terör eylemi” olarak kabul ettiği ölümlü taarruzları düzenlemekten karar giyen Filistinlilerin 90 gün içinde asılarak idam edilmesini öngörüyor ve bu müddet en fazla 180 güne kadar ertelenebilecek. Yasa, Filistinliler ortasında tedirginlik yaratırken, global çapta da kınanıyor. Milletlerarası çevreler, maddeyle İsrail’in “apartheid sisteminin” pekiştiğini lisana getiriyor.

Peki, İsrail “Filistinlilere özel” bu idam cezasını meclisinden nasıl geçirdi? Düzenleme yasal mı? Bu soruların yanıtına geçmeden evvel reaksiyonlara ve yasanın oylanmasına kısaca değinelim.

BM VE İNSAN HAKLARI ÖRGÜTLERİ TEPKİLİ

İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir meclise urgan rozetiyle geldi. Fotoğraf: AP

İsrail’deki Yahudi vatandaşları kapsamayan bu yasa, ülkedeki çok sağcılar ortasında sevinçle karşılandı lakin gerek Avrupa’dan gerekse insan hakları örgütlerinden yasaya karşı reaksiyon büyük…

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk de dahil olmak üzere, yasa düzenlemesini eleştirenler, yeni maddeyi ayrımcı olarak nitelendiriyor. Türk ayrıyeten, uygulamanın “savaş hatası manasına geldiğini” lisana getirdi.

Fransa, Almanya, İtalya ve İngiltere dışişleri bakanlıklarından Pazar günü yapılan ortak açıklamada, “Tasarının fiili ayrımcı niteliğinden bilhassa kaygı duyuyoruz. Bu tasarının kabul edilmesi, İsrail’in demokratik unsurlara ait taahhütlerini zayıflatma riski taşır” tabirine yer verildi.

İnsan hakları örgütleri de yasaya reaksiyon gösterdi. Milletlerarası Af Örgütü yasanın oylanmasından evvel Şubat ayında, “idam cezasının İsrail’in apartheid sisteminde diğer bir ayrımcı bir araç olacağı” uyarısı yapmıştı. İnsan Hakları İzleme Örgütü de evvelki gün yaptığı açıklamada, öncelikle ve hatta münhasıran Filistinlilere uygulanacağından ötürü maddeyi ayrımcı olarak nitelendirdi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü Orta Doğu Yönetici Yardımcısı Adam Coogle, idam cezasının geri döndürülemez olduğuna dikkat çekerek, “İsrailli yetkililer idam cezasının güvenlik sorunu olduğunu ileri sürüyor lakin gerçekte yasa, apartheid’in temel özellikleri olan ayrımcılığı ve iki kademeli adalet sistemini pekiştiriyor” dedi.

Söz konusu yasa, İsrail Yüksek Mahkemesi’nde değerlendirilecek.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ise, İsrail Meclisi’nde onaylanan “idam cezası” maddesine ait, “Knesset’te kabul edilen bu düzenleme fiili işgali ceza hukuku kisvesi altında kalıcılaştırma girişimidir” sözünü kullandı.

Ceza düzenlemesine Dışişleri Bakanlığı’ndan da reaksiyon geldi. Bakanlık yaptığı yazılı açıklamada, İsrail Parlamentosu’nda kabul edilen ve sırf Filistinlilere uygulanması öngörülen idam cezası düzenlemesinin kınandığını belirterek şu tabirlere yer verdi:

“İşgalci güç İsrail’in Filistinlilere yönelik apartheid rejimini daha da ağırlaştırmayı amaçlayan bu düzenleme, Filistin halkına karşı izlenen inkar, yok etme ve siyasi infaz siyasetlerinin yeni bir tezahürü olup, hukuk dışı ve kararsızdır.

İsrail’de şimdiye kadar iki kişi idam edildi. Bunlarda biri Holocaust’un gerçekleşmesinde büyük rol sahibi olan Nazi yetkilisi ve savaş hatalısı Adolf Eichmann idi.

Başta BM olmak üzere, milletlerarası toplumu işgalci güç İsrail’in ırkçı ve hukuksuz adımlarına karşı harekete geçmeye çağırıyoruz.”

MİLLETVEKİLLERİNDEN REAKSİYON ÇEKEN KUTLAMA

Pazartesi günü Knesset’te oylamaya sunulan yasa 48 hayır ve 62 evet ile kabul edildi. Yasanın kabulünün akabinde şampanyayla kutlama yapan çok sağcı milletvekilleri toplumsal medyada da büyük reaksiyon çekti. Bahse mevzu bakanlar ortasında, daha evvel çok sağcı terör faaliyetlerinden karar giyen Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir de vardı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da maddeyi destekleyenler ortasındaydı ve oylamadan sonra milletvekillerini tebrik etti.

YASA NASIL FİLİSTİNLİLERİ HEDEFLEYEBİLİRKEN İSRAİLLİLERİ MUAF TUTUYOR?

Yasa, kapsamının büyük bir kısmını sırf işgal altındaki Filistinlileri yargılayan askeri mahkemelerle sınırlayarak bunu sağlıyor.

Yeni mevzuata nazaran, işgal altındaki Batı Şeria’da bir İsrail vatandaşını öldürmekten hatalı bulunan herkes, bölgeyi denetleyen askeri mahkemeler tarafından yargılanacak ve aksi istenmediği halde idam cezasına çarptırılacak.

Her ne kadar İsrail’de mahkemeler mahkumiyet istatistiklerini tertipli olarak açıklamasa da yargı sistemi 2010’da, işgal altındaki Batı Şeria’da cürüm işlemekle yargılanan Filistinlilerin yüzde 99,74’ünün hatalı bulunduğunu kabul etmişti. Buna karşılık olarak, 28 Şubat’ta İran’a karşı başlatılan savaştan bu yana yedi Filistinliyi öldüren İsrailliler, sivil mahkemede yargılanıyor.

İngiltere merkezli The Guardian gazetesinin geçen ay yayımladığı tahlile nazaran, İsrail son 10 yılda Batı Şeria’da Filistinlileri öldüren İsraillerin hiçbiri hakkında dava açmadı.

Yeni düzenleme, İsrail mahkemelerine, Batı Şeria’da Filistinli öldürmekten hatalı bulunan İsraillilere ceza verirken ekstra bir esneklik tanıyor. Yargıçlar, idam cezası ile müebbet mahpus ortasında seçim yapabiliyor. Öte yandan, Filistinlileri yargılayan askeri mahkemelerde cezalar otomatik olarak idam öngörüyor ve müebbet mahpus ise lakin fevkalâde şartlarda değerlendirilebiliyor.

İsrail Meclisi’nin Filistinli esirlere yönelik “idam cezası” öngören yasa tasarısını onaylamasına reaksiyon olarak, işgal altındaki Batı Şeria genelinde dün grev ilan edildi. Fotoğfraf: AA

İsrailli insan hakları örgütü Yesh Din tarafından yürütülen bir çalışmaya nazaran, Batı Şeria’da (Doğu Kudüs hariç) 2005-2024 yılları ortasında mahallî mahkemelerde Filistinlilere karşı hata işlemekle suçlanan yerleşimcilerin yalnızca yüzde 3’ü bu kabahatten karar giydi. Çalışmada, yerleşimci şiddetine yönelik soruşturmaların yüzde 93,8’inin rastgele bir iddianame hazırlanmadan kapatıldığı belirtildi.

Tüm bunların temelinde, pek çok şahsa nazaran İsrail’in apartheid sistemini maddeleştiren 2018 tarihli “Ulus Devlet Yasası” yatıyor. Bu yasa, İsrail’i “Yahudi halkının münhasır anavatanı” olarak tanımlıyor ve Yahudi yerleşimlerini ulusal bir bedel olarak görüyor. Eleştirilerse, bu yasanın rastgele bir eşitlik garantisi içermediği ve nüfusun yaklaşık yüzde 20’sini oluşturan Filistinli vatandaşların statüsünü düşürdüğü tarafında.

‘İSRAİL İLERİDE İNSANLIĞA KARŞI KABAHATTEN YARGILANACAKTIR’

Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın mevzuyla ilgili değerlendirmesine, İsrail meclisi Knesset’te kabul edilen yasanın önemli bir sonucu olduğuna değinerek başladı. Caşın, “Yasa, İsrail’in varlığını inkar etme maksadıyla bir İsrailliyi ya da orada yaşayan birini öldürmek teziyle karar giyenlerin idam edileceğini öngörüyor ve memleketler arası hak ve hukuk açısından baktığımızda Filistinlileri maksat aldığını düşünüyoruz. Aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Ben Gvir, ‘Tarih yazdık. Kelam verdik, kelamımızı tuttuk. Filistin’in İsrail toprakları üzerinde egemenliği yoktur’ dedi. Bu da kelam konusu kanunun bilerek bu halde çıkarıldığını gösteriyor” açıklamasını yaptı.

Tasarının işgal altındaki topraklarda gerçekleştirilen aksiyonların terör kapsamına alınması durumunda askeri mahkeme tarafından vefat cezası verilmesini öngördüğüne işaret eden Caşın, “Yüksek Mahkeme’ye gidecek tasarı lakin ben bir sonuç çıkacağını zannetmiyorum” dedi ve devam etti:

“Buradaki amacın Filistinlilere direkt doğruya askeri mahkemelerde vefat cezası verilmesini mecburî hale getirmek olduğunu düşünüyorum. Bu çok büyük bir sakınca.”

Caşın, İsrail’de ikamet eden bireye taammüden ziyan verme cürmünün terör aksiyonu olarak kabul edileceğine dikkat çekerek, İsrail muhalefetinde bu kanun teklifine karşı çıkanların, teklifin etik olmadığını, Anayasa’ya muhalif ve ırkçı olduğunu, İsrailli Museviler ile Filistinliler ortasında ayrımcılık yaptığını lisana getirdiğini söyledi. “Yürütmenin başında Netanyahu olduğuna nazaran kanunun çıkmasından o sorumlu” tabirini kullanan Caşın, idam kararının 90 günde uygulanacağını anımsatarak, “Çok dar bir müddette çok büyük bir kitleyi idam edebilirler” diye konuştu.

Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın, Knesset’te onaylanan kanunla ilgili değerlendirmesinde Apartheid Hatasının Bastırılması ve Cezalandırılmasına Ait Memleketler arası Sözleşme’nin kıymetini vurguladı. Caşın, 1973 tarihli mukavelenin ayrımcı formda insanlık dışı kabahatlerin önlenmesi için düzenlenmiş bir BM mukavelesi olduğunu lisana getirdi. “Aparteid’ı öbür kabahatlerden ayıran en büyük özellik insanlığa karşı işlenmiş cürüm olması” diyen Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın, bilhassa Güney Afrika’daki ırkçı rejimde pek çok insan öldürüldüğünü ve yaşananların dünya kamuoyunun vicdanında çok büyük bir yıkım yarattığından ötürü bu mukavelenin memleketler arası hukuk tarafından kabul edildiğini aktardı. “Tekrar birebir acılar yaşanmasın diye milletlerarası toplum bu mukaveleyi kabul etti” halinde konuşan Caşın, değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“İsrail yalnızca bugün değil, daha evvel de apartheid hataları işledi, yani bunu mütemadi bir kabahat haline getirdi. Kendisinden olmayan bütün herkese, Filistinlilere karşı teokratik, yani dini ayrımcı bir anlayışla bu hatası uyguluyor. Güney Afrika’da bu ayrımcılık siyasaldı, İsrail’de teokratik.”

Prof. Dr. Caşın, Filistinlilere karşı sunulan bu kanun teklifinin çıkarılmasının çok büyük bir ayrımcılık kabahati olduğunun altını çizdi ve açıklamasına şu tabirlerle devam etti:

“1789 Fransız İnsan Hakları Beyannamesi ile BM İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ters. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin hayat hakkı, adil yargılanma hakkı, azap, ayrımcılık ve ırkçılık telaffuzuyla nefret cürmü hususlarını de ihlal ediyor. Bütün bunlar da İsrail devletini ve bu maddeyi yerine getirenlerin memleketler arası ceza mahkemesinde yargılanmasına sebebiyet verecek. İsrail Adalet Bakanı ve Netanyahu dahil olmak üzere mahkemede bu buyruğu icra edenler ileride Milletlerarası Ceza Mahkemesi’nde insanlığa karşı kabahatten ve apartheid kabahatinden yargılanabilir. Burada iki başka kabahat var; birincisi İsrail’in Batı Şeria’yı işgal etmesi, ikincisi ise işgal ettiği topraklarda hukuka alışılmamış biçimde insanları idam etmesi.”

Caşın, İsrail’in Filistin topraklarını işgal ettiğini hatırlatarak, “İşgal eden ülkenin idam etme hakkı yoktur” dedi ve kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bunu Nazi hükümeti Polonya’da ve işgal ettiği diğer Sovyetler Birliği topraklarında uyguladı ve sonra Nürnberg Mahkemesi’nde yargılandı. İsrail, önemli ve planlı bir halde soykırım kabahati işlemekle yargılanabilir; bu maddeyi uygulayanlar da ileride Memleketler arası Adalet Divanı’nda ve Ceza Mahkemesi’nde yargılanacaklardır.”

İlave kaynaklar: Al Jazeera, BBC