Uzmanlar uyarıyor: ‘Çocukları savaşın tesirinden koruyun’

Son periyotta dünyada yaşanan çatışmalar ve savaşlara dair haber ve manzaralar, televizyon, toplumsal medya ve internet aracılığıyla çocukların da karşısına çıkıyor. Uzmanlar, bilhassa gelişim sürecindeki çocukların bu tıp içeriklerden yetişkinlere nazaran daha fazla etkilenebileceğine dikkat çekiyor.

Erken Çocukluk ve Yetişkin Eğitimi alanında çalışmalar yürüten ve Marmara Üniversitesi (MÜ) Atatürk Eğitim Fakültesi Okulöncesi Ana Bilim Kolu Lideri emekli Prof. Dr. Ozana Ural, küçük yaştaki çocukların savaş haberleri ve manzaralarından endişe ve telaş duyabileceğini belirtiyor. Ural’a nazaran çocuklar bazen yaşadıkları hisleri tabir edemeyebiliyor ve bu durum uyku problemleri, yemek sorunları, yalnız kalmak istememe yahut ağlama üzere davranışlarla ortaya çıkabiliyor. Sürecin tesirlerinin uzun vadede de görülebileceğini söyleyen Prof. Dr. Ural, şöyle konuşuyor:

Prof. Dr. Ozana Ural

EVDE KONUYLA İLGİLİ KONUŞMAYIN
“Küçük çocukları savaşın olumsuz tesirlerinden korumak ailenin alacağı tedbirlerle meskende başlayabilir. Küçük çocukların yanında televizyon da savaş haberlerini izlememek, savaşla ilgili yetişkinlerin konuşmalarını çocuğa duyurmamak alınacak en kolay ve tesirli tedbir. Bu temel tedbire karşın tekrar de çocuk diğerlerinden savaş haberlerini duymuş olabilir. Yaşı daha büyük olan bir çocuk savaşı öğrenmişse ve soru soruyorsa, anne-babanın çok ayrıntılı olmayan, kısa açıklamalar yapması uygun olur. Küçük çocukları izledikleri patlama, yangın, ölen insanların cenaze merasimleri korkuttuğu üzere, bir korkusu da kendi başlarına birebir durumun gelme mümkünlüğü olduğunu düşünmesi. Ailenin “savaş, ölenler çok üzücü, bir an evvel bitmesini umalım ancak bizim endişelenecek bir durumumuz yok, biz emniyetteyiz, senin yanındayız” manasına gelecek sözleri çocuğu rahatlatabilir.

DEZENFORMASYONA DİKKAT EDİN
İlköğretim çağındaki çocukların savaş haberlerini duyma, izleme mümkünlüğü daha yüksek. Bilhassa toplumsal medyadaki dezenformasyon ve yanlış bilgilendirmeler sebebeiyle çocukların gerçek dünya ve sanal dünya ortasındaki farkı bilip, bilmedikleri çok kıymetli. Okulda rehber öğretmenlerin de çocukların savaş algısını fark edip, tedbir alması, savaşın sanal bir dünya yerine gerçek dünyada yaşanan bir trajedi olduğunu çocuğu ürkütmeden anlatması gerekebilir. Çocukların ağır telaş yaşaması durumunda psikolog veya psikolojik danışmanlardan dayanak alınması da çok kıymetli.”

Prof. Dr. Özkan Sapsağlam

ÇOCUKLAR SAVAŞIN EN BÜYÜK MAĞDURU
Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Özkan Sapsağlam ise çocukların tarih boyunca savaşların nedeni olmadığını lakin en büyük mağduru olduklarını belirtiyor. Sapsağlam, çocukların ruhsal olarak kırılgan olmaları ve psiko-sosyal gelişimlerinin şimdi tamamlanmamış olması nedeniyle savaşlardan yetişkinlere nazaran daha fazla etkilenebildiğini söz ediyor. Çocukların ebeveynleri anlatmasa bile medya ortamlarında savaşın en ağır sahneleriyle karşılaşabildiğini belirten Prof. Dr. Sapsağlam “çocuklar savaşın gölgesinde kalmasın” diyerek alınabilecek tedbirleri şöyle sıraladı:

DOĞRU BİLGİLENDİRME ÖNEMLİ
1. Çocuklar savaş olgusunu erken yaşlardan itibaren medya ortamlarından, çevrimiçi oyunlarından, okullardaki derslerden yahut ders kitaplarından öğreniyorlar. Hasebiyle savaş hayatın acı bir gerçeği ve bunu onlardan saklamak yanlışsız değil.

2. Savaşlar hakkında soru sorduklarında onları baştan savma ve avutma karşılıklarla geçiştirmemek gerekir. Ruhsal açıdan olumsuz etkilenmemelerine ihtimam göstererek, hakikat bilgilerle çocukları bilgilendirmek gerekir.

3. Mümkün epey çocukları savaşlarda ortaya çıkan trajik imajlardan uzak tutmak gerekir.

4. Ebeveynler sakinliklerini ve sağduyularını muhafazalı, kendi ruh halleriyle çocuklarda bir telaş yahut depresyona neden olmamalıdır.

5. Ebeveynler yaşanan savaş yahut savaşlar nedeniyle mesken ortamında bir panik hali oluşturmamalıdır. Serinkanlı davranmaya ihtimam göstermelidir.

RUTİNLERİ DEĞİŞTİRMEYİN
6. “Hepimiz öleceğiz” “Her şey mahvolacak” üzere olumsuz bilişsel çarpıtmalardan ve sözel sözlerden kaçınılmalıdır.

7. Çocukların rutinleri ve alışkanlıkları savaş nedeniyle değiştirilmemeli, bir harika hâl durumu oluşturulmamalıdır.

8. Çocukların daha hassas olduğu bu anlarda, savaşın olumsuz tesirlerinden ve tüm canlıların yaşama hakkından bahsedilmelidir.

9. Çocukların kendi hislerini ve kanılarını söz etmesine fırsat verilmeli ve onlarda ruhsal bir baskı oluşturulmamalıdır.

10. Çocuklarda kaygı ve tasa halini tetikleyebilecek çevresel uyaranları azaltmak gerekir.