Trump-Rutte görüşmesinde İran tansiyonu: ABD, NATO’ya karşı plan hazırlıyor! Avrupa’nın yeni rotası ne olacak?

Beyaz Saray’da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığı iki saatlik görüşmenin ardından ABD Başkanı Donald Trump, İran konusunda müttefiklerine yönelik sert tenkitlerde bulundu. Görüşme, ABD ile İran ortasında ateşkes sağlanmasından yalnızca bir gün sonra gerçekleşti. Trump, Grönland’ı ele geçirme tehdidini yineleyerek Avrupalı ortaklarını tekrar amaç alacağının sinyalini verdi.

ABD idaresinin, İran savaşına dayanak vermeyen NATO ülkelerini cezalandırmak için bir plan hazırladığı bildirildi. Trump grubu bu kapsamda çeşitli yaptırım seçeneklerini masaya yatırıyor. Planın, Avrupa’daki birliklerin tekrar konuşlandırılmasından birtakım üslerin kapatılmasına kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsadığı söz edildi.

İngiliz basınında yer alan bir tahlilde ise İran savaşı, Avrupa’nın ABD’den “özgürleşmesi” için dönüm noktası olarak tanımlandı. Tahlilde, Avrupalı başkanların, uzun müddettir devam eden “dalkavukluk siyasetinden” vazgeçerek, ABD’ye aykırı bir tavır sergilemeye başladığına dikkat çekildi. Bu geçiş sürecinin, Orta Doğu’daki kriz, Ukrayna’ya yönelik ABD siyasetleri ve Grönland tehdidinin akabinde sürat kazandığına dikkat çekildi.

BEYAZ SARAY’DA GERGİN GÖRÜŞME

Al Jazeera’nin haberine nazaran NATO Genel Sekreteri Rutte, İran ile sağlanan ateşkes ve ABD-NATO bağlantılarını görüşmek üzere çarşamba günü Beyaz Saray’a gitti. Trump, Rutte ile görüşmesinin akabinde Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, “NATO, onlara muhtaçlığımız olduğunda yanımızda değillerdi ve tekrar muhtaçlığımız olduğunda da yanımızda olmayacaklar” dedi.

Görüşme öncesinde Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, üye devletlerin ABD halkına sırt çevirdiğini lisana getirmişti. Leavitt, Trump’ın Rutte ile “çok açık ve dürüst bir görüşme” yapacağını belirtmişti. Leavitt, Trump’ın Rutte ile bir ortaya gelmeden evvel NATO’ya ait, “Sınandılar ve başarısız oldular” yorumunda bulunduğunu söylemişti.

NATO ÜLKELERİNİ CEZALANDIRMA PLANI

The Wall Street Journal’ın (WSJ) Beyaz Saray kaynaklarına dayandırdığı haberinde, Trump idaresinin, İran savaşı sırasında ABD ve İsrail’e yardımcı olmadıklarını düşündüğü NATO üyelerini cezalandırmak için bir plan üzerinde çalıştığı söz edildi. Plan, ABD birliklerinin ittifak üyesi ülkelerden çekilip savaşta “daha destekleyici davranan” ülkelerde konuşlandırılmasını içeriyor. Planın şimdi taslak kademesinde bulunduğu bilgisi verilirken, Beyaz Saray’ın NATO’yu cezalandırmak için farklı seçenekleri de değerlendirdiği kaydedildi.

İsismlerinin zımnî kalması şartıyla WSJ’ye konuşan yetkililere nazaran, plan birliklerin yine konuşlandırılmasının ötesinde, Avrupa ülkelerinden en az birindeki, muhtemelen İspanya yahut Almanya’daki bir ABD üssünün kapatılmasını da içerebilir. Bu teklif, Lider Trump’ın ABD’yi ittifaktan büsbütün çekme istikametindeki son tehditlerinin çok gerisinde kalıyor. Trump, yasa gereği Kongre’nin onayı olmadan NATO’dan çekilmeye yönelik bir adım atamaz.

Yetkililer, destekleyici olarak görüldükleri için birliklerin konuşlandırılabileceği ülkeler ortasında Polonya, Romanya, Litvanya ve Yunanistan’ın bulunduğunu söyledi. Doğu Avrupa ülkeleri, ittifaktaki en yüksek savunma harcaması oranlarından kimilerine sahip. Bu ülkeler, Hürmüz Boğazı’nı izlemek için memleketler arası bir koalisyonu destekleyeceklerini birinci belirtenler ortasında yer almıştı.

HANGİ ÜLKELER HEDEFTE

ABD’nin hangi ülkelerden birliklerini çekeceği şimdi kesinleşmedi. Fakat ittifak üyelerinden birçoğu Trump’ın vazifeye dönmesinden bu yana onunla zıt düştü. İran’daki savaşa karşı çıkan ülkeler, Trump’ın öfkesini üzerine çekmiş durumda.

NATO üyesi ülkeler ortasında GSYİH’sinin yüzde 5’ini savunmaya harcamayacağını belirten tek ülke olan İspanya, İran operasyonunda yer alan ABD uçaklarının hava alanını kullanmasını da engelledi. ABD idaresi ayrıyeten, savaşa karşı çıkan Almanya’ya karşı da hayal kırıklığı yaşıyor. Almanya, ABD ordusunun Orta Doğu’daki operasyonlarını desteklemek için kullandığı en büyük ve en değerli merkezlerden biri pozisyonunda bulunuyor.

İtalya da kısa bir müddetliğine ABD’nin Sicilya’daki hava üssünü kullanmasını engelledi. Öte yandan Fransız hükümeti, ABD’nin güney Fransa’daki bir üssü kullanmasına lakin İran akınlarında yer almayan uçakların oraya ineceğine dair garanti vermesi kuralıyla müsaade verdi.

Trump pazartesi günü NATO’dan “çok büyük bir hayal kırıklığına uğradığını” belirtmişti. ABD Başkanı, müttefiklerin İran savaşında ABD’yi destekleme konusundaki isteksizliklerinin “NATO’da asla silinmeyecek bir leke” olduğunu lisana getirmişti.

THE GUARDIAN TAHLİLİ: AVRUPA’NIN DÖNÜŞÜMÜ

The Guardian’ın tahlilinde, İran savaşı Avrupa açısından stratejik bir kırılma noktası olarak değerlendirildi. Tahlilde, Orta Doğu’daki gelişmelerin Avrupa’nın ABD’ye bağımlılığını sorgulamasına neden olduğu tabir edildi. Tıpkı değerlendirmede, bu sürecin Avrupa’nın Washington’dan bağımsızlaşma yolunda attığı değerli bir adım olduğu kaydedildi.

Analizde Avrupa’daki birtakım hükümetlerin, yasadışı olmasına karşın savaşın süratli bir formda çözülmesinin stratejik kazanımlar sağlayacağına inanarak İran’a hücumları kısa müddetliğine desteklediği hatırlatıldı.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz

Öte yandan Avrupa, ABD’nin Rusya’nın elde edeceği avantajlar açısından çok büyük bir yanlış hesap yaptığına inanıyor. Washington, Hürmüz Boğazı’nın kapanması üzerine Rus petrolüne yönelik yaptırımları süreksiz olarak kaldırdı.

Şimdiye kadar Orta Doğu’daki savaş Moskova için büyük bir çıkar, Kiev için ise önemli bir kayıp oldu. Bu durum Avrupa’da, Covid-19 ve Ukrayna savaşından sonra yalnızca 5 yıl içinde üçüncü bir ekonomik kriz tehdidi oluşturdu. Tahlilde, İran savaşı nedeniyle memleketler arası hukukun aşınmasının dünya ve Avrupa için önemli bir tehdit oluşturduğu uyarısı yapıldı.

AŞIRI SAĞCI ÖNDERLER BİLE UZAKLAŞIYOR

Analizde, çok sağcı başkanların bile kendilerini Trump’tan uzaklaştırdığına dikkat çekildi. İngiliz gazetesi bu durumun, Trump ile yakınlaşmanın çok sağcıların kamuoyu dayanağı kaybetmesine neden olmasından kaynaklandığını öne sürdü. Bu durumun en besbelli örneği İtalya’da yaşandı. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, kıymetli bir anayasa referandumunda hezimete uğradıktan sonra Trump’ın savaşına olan takviyesini geri çekti. Almanya ve Fransa’da da benzeri bir tablonun açıkça görüldüğü kaydedildi. Almanya için Alternatf (AfD) ve Fransa’daki Ulusal Birlik Partisi, İran savaşına muhalif bir tutum sergiledi.

AfD Eş Başkanı Alice Weidel

AVRUPA VE İRAN BİRLİKTE ÇALIŞABİLİR

Avrupalılar daha sonra global güneyde besin krizini önlemek için BM öncülüğünde bir gübre koridorunu destekledi. Ayrıyeten İngiltere, ABD ve İsrail taarruzlarını kesin olarak sona erdirdikten sonra boğazı yine açmayı amaçlayan 40’tan fazla ülkenin oluşturduğu bir koalisyona liderlik ediyor. Bu teşebbüs, İran ile uyum gerektirecek.

İran’ın petrol ihracatını ve yine yapılanmayı finanse etmek için ortak bir bölgesel geçiş fiyatı sisteminin devreye alınması gerekebilir. Bu sistem, Pakistan’ın arabuluculuğuyla yürütülen müzakereler devam ederken süreksiz ateşkes sırasında bile kurulabilir.

Öte yandan ABD’nin askerlerini tekrar konuşlandırma planı, daha fazla ABD askerinin Rus hududuna daha yakın konuşlandırılmasıyla sonuçlanabilir. Bu durumun Moskova’yı muhtemelen kızdıracağı öngörülüyor.