Tehdit altındalar, onlara gözümüz üzere bakalım

Bakterilerden mantarlara, bitkilerden hayvanlara; bilerek ya da bilmeden tüm canlıları etkiliyoruz. Hayvanların birçoğunun soyu büyük bir süratle tükeniyor. Ülkemizdeki yaban hayatını korumak için sıkı önlemler almalıyız.

Sanayi Devrimi’nden sonra insanın tabiata müdahalesiyle canlılardaki soy tükenme suratı 300 ila 1.000 kat arttı. Canlı tiplerinin tükenme tehlikesiyle ilgili en bilinen kaynaksa Milletlerarası Doğayı Muhafaza Birliği’nin (IUCN) 1964’ten beri sürdürdüğü Kırmızı Liste. Türkiye de bu memleketler arası tertibin üyesi. IUCN tarafından 2025 yılı itibariyle değerlendirmesi tamamlanan tiplerin sayısı yaklaşık 172 bin 600. Bunlardan 48 bin 600’den fazla cins, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

IUCN’in çalışmalarına katılan Niğde Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Kısmı Öğretim Üyesi, yaban hayatı-fauna uzmanı Prof. Dr. Ahmet Karataş’la konuştuk. IUCN’in internet sayfasındaki (www.iucnredlist.org) bilgileri dikkate alarak Türkiye’de yaşayan hayvanların durumunu değerlendirdik.

Alaca sansar (VU): Avrupa’nın güneydoğusundan Çin’in batısına kadar olan coğrafyada yaşıyor. Habitat kaybı nedeniyle sayıları azalıyor.

Anadolu parsı (CR-Akdeniz Havzası): Tür bazında bakarsak dünyadaki parslar IUCN’e nazaran Kırmızı Liste’de hassas. Anadolu parsı Akdeniz ölçeğinde yüksek tehdit altında.

Dikkuyruk (EN): Dünyadaki üreyenlerin büyük kısmı Türkiye’de. Nüfusunun kıymetli kısmı Burdur Gölü’nde kışlıyor.

Dişli sazancık (CR): Kızılırmak Havzası’nda görülüyor. Uzunlukları 1-2 santimi geçmiyor.

Fırat kaplumbağası (EN): Dünyada yalnızca Dicle ve Fırat ırmak sistemlerinde yaşıyor. Kirlilik, habitat kaybı sebebiyle soyu tehdit altında.

Hatay dağ ceylanı (EN): Hatay’dakilerin ömür alanının askeri bölgede olması korunması açısından kıymetli.

Kelaynak (EN): IUCN Doğu popülasyonu bölgesel olarak tükenmiş (RE) sayıyor. DDT tarım ilacı sebebiyle soyu tükenme noktasında.

Kemer kara semenderi (EN): Kertenkele üzere ince uzun bedeni ve kuyruğu yanıltmasın. O bir semender, yani kuyruklu kurbağa. Antalya’nın Kemer ilçesi civarında yaşıyor.

IUCN’in Kırmızı Liste kısaltmaları:

Extinct (EX): Kuşağı tükenmiş

Regionally Extinct (RE): Bölgesel tükenmiş

Extinct in the Wild (EW): Doğal ortamında tükenmiş

Critically Endangered (CR): Yüksek tehlike altında

Endangered (EN): Tehlikede

Vulnerable (VU): Hassas

Near Threatened (NT): Tehlike sınırında

Least Concern (LC): Düşük risk altında

Data Deficient (DD): Yetersiz verili