İsviçre’deki kritik barış tepesi ileri bir tarihe ertelendi

İsviçre Dışişleri Bakanlığı, ABD ile İranlı müzakereciler ortasında Ortadoğu’daki çatışmaları sonlandırmaya yönelik yapılması planlanan görüşmelerin ertelendiğini açıkladı.

ABD Lider Yardımcısı JD Vance’in İsviçre’ye yapacağı seyahat planını iptal etmesi, 28 Şubat’ta başlayan savaşın akabinde kalıcı bir uzlaşmaya varılıp varılamayacağı konusundaki meçhullüğü derinleştirdi.

Beyaz Saray sözcüsü perşembe günü yaptığı açıklamada, müzakerelerin lojistik hazırlıklarının hiçbir vakit kolay yahut öngörülebilir olmadığını söz etti.

İsviçre’nin Burgenstock kasabasındaki dağ tesisinde yapılması planlanan tepe için ABD heyetinin hazırlıklarını tamamladığı lakin planların katılaşmaması nedeniyle hareket edemediği bildirildi.

Reuters’ın haberine göre İsviçre Dışişleri Bakanlığı, görüşmeleri kolaylaştırmak için her vakit hazır olduklarını ve Burgenstock’taki hazırlık çalışmalarının sürdüğünü kaydetti.

Çarşamba günü imzalanan 14 unsurluk süreksiz mutabakatla ateşkesin en az 60 gün müddetle uzatılmasının akabinde teknik görüşmelere hazır olduğunu açıklayan İran kanadından erteleme kararına ait şimdi resmi bir karşılık gelmedi.

İran merkezli yarı resmi Tesnim haber ajansı, perşembe günkü ABD açıklamasından evvel yayımladığı haberde, İranlı müzakerecilerin öncelikle ABD’nin süreksiz muahedeyi uyguladığına dair somut adımları görmek istediğini ve heyetin İsviçre’ye gidip gitmeyeceğinin şimdi netleşmediğini yazdı.

ABD’li yetkililer İsviçre’de resmi bir imza merasimi düzenlemek istediklerini belirtirken, İran Dışişleri Bakanlığı her iki ülkenin devlet liderlerinin muahedeyi imzalamış olması nedeniyle bu türlü bir merasimin gereksiz olduğunu savunarak planı kuşkuyla karşıladığını açıklamıştı.

Barış görüşmelerinin dışında bırakılan İsrail, ABD ile İran ortasındaki mutabakata ara koyarak Lübnan’da Hizbullah’a yönelik hücumlarına devam ediyor.

AFP’nin aktardığına göre Lübnan devlet ajansı NNA, cuma günü düzenlenen yeni İsrail taarruzlarında en çiz 18 kişinin öldüğünü duyurdu. İsrail ordusu bu akınların Hizbullah amaçlarına yönelik olduğunu açıkladı.

İmzalanan mutabakat Lübnan’daki savaşın kalıcı olarak sonlandırılmasını öngörse de İsrail idaresi geri çekilmeye niyeti olmadığını belirterek yeni bir işgal haritası yayımladı.

Washington’da ise ABD Başkanı Donald Trump’ın Kongre’deki kimi Cumhuriyetçi müttefikleri, kasım ayında yapılacak orta seçimler öncesinde halk nezdinde takviye görmeyen bu savaşı bitirmek ismine İran’a çok fazla taviz verilip verilmediğini sorguluyor.

Trump, mart ayında savaşın lakin İran’ın kayıtsız koşulsuz teslim olmasıyla biteceğini ilan etmişti.

Ancak imzalanan mutabakat zaptı, İran’a yönelik ekonomik yaptırımların hafifletilmesini, on milyarlarca dolar bedelindeki dondurulmuş varlıkların hür bırakılmasını ve petrol ihracatı üzerindeki ABD pürüzlerinin derhal kaldırılmasını öngörüyor.

İran’ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney, Trump’ın bu muahedeyi çaresizlikten imzaladığını söz ederek nükleer program üzerindeki müzakerelerin kolay geçmeyeceğini belirtti.

Hamaney bildirisinde, “Amerikan tarafı çok talepkar olmak isterse bunu kabul etmeyeceğiz” dedi.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Kurulu de güvenilmez olarak nitelendirdiği Amerikan tarafının muahedeyi ihlal etmesi durumunda misilleme yapılacağını ve ülkenin hakları tam olarak teminat altına alınana kadar müsamaha gösterilmeyeceğini duyurdu.

Anlaşma, taraflara İran’ın nükleer programının gelecekteki statüsü üzerinde uzlaşmaları için 60 günlük bir mühlet tanırken, İran için 300 milyar dolarlık bir yine inşa fonu kurulmasını ve çeşitli mali teşvikleri içeriyor.

Öte yandan ABD Savunma Bakanlığının Kongre üyelerine savaşın maliyetlerini ve kimi ilgili harcamaları karşılamak için 80 milyar dolara muhtaçlık duyduğunu bildirdiği aktarıldı.

AFP ajansının aktardığına nazaran İsrail’de Kanal 12 televizyonu tarafından yayımlanan yeni kamuoyu yoklaması, İsrail halkının yalnızca yüzde 11’inin İran savaşını ülkelerinin kazandığına inandığını ortaya koydu.

Ankete katılanların yüzde 52’si Başbakan Binyamin Netanyahu’nun tavrının İsrail’in çıkarlarına ziyan verdiğini savunurken, yüzde 71’i muahede sürecinde Trump’ın İsrail’in çıkarlarını koruyacağına güvenmediğini belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump ise, İsrail halkının bu muahedeyi desteklemesi gerektiğini, zira İsrail’e yönelik nükleer tehdidi ortadan kaldırdıklarını savundu.

Trump, son periyotta Netanyahu’ya yönelik ağır tenkitler yöneltmiş olsa da sonbahardaki seçimlerde büyük olasılıkla onu destekleyeceğini lakin evvel başka adayları görmek istediğini söyledi.

ABD Lider Yardımcısı JD Vance, Washington’ın muahedenin birinci evresi kapsamındaki taahhütlerini yerine getirdiğini ve deniz ablukasının kaldırılmasının akabinde ondan fazla geminin İran limanlarına ulaştığını açıkladı.

Vance, Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol trafiğinin arttığını ve çarşamba gecesi stratejik su yolundan 12,5 milyon varilden fazla petrolün geçtiğini belirtti.

Vance ayrıyeten, mutabakatın maksatlarından birinin Lübnan hükümetinin ülkenin güneyinde denetimi sağlaması ve Hizbullah’ın aktifliğinin azaltılması olduğunu söz etti.

İran ile ABD, Pakistan aracılığındaki müzakere süreci kapsamında 14 Haziran’da savaşın durdurulması ve taraflar ortasındaki meselelerin görüşmelerle çözülmesini öngören 14 unsurluk mutabakata vardıklarını duyurmuştu.

Anlaşma, dün İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD Başkanı Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girmişti.

Mutabakat, Lübnan dahil olmak üzere bölgede savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın açılması, ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması üzere hususları kapsıyor.

Mutabakat zaptının imzalanmasının akabinde tarafların, sonuncu muahedeye varılması için İran’ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması üzere hususlarda kısa mühlet içinde 60 günlük müzakere sürecine başlaması bekleniyor.