İran’ın insansız hava aracı üstünlüğü: ABD savunması yetersiz! Pentagon, Shahed dronlarını kopyaladı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’a yönelik hava ataklarında Düşük Maliyetli İnsansız Savaş Akın Sistemi’nin (LUCAS) birinci sefer kullanıldığını doğruladı. CENTCOM açıklamasında, yeni insansız hava araçlarının operasyonlarda kullanıldığı ve İran’da daha fazlasının “kullanıma hazır” olduğu belirtildi.

Savunma analistleri, LUCAS insansız hava aracının İran’ın düşük maliyetli tek taraflı akın insansız hava aracı Shahed-136’ya dayandığını tespit etti. ABD Başkanı Donald Trump, mayıs 2025’te İran insansız hava araçlarını üretimi ucuz, “çok âlâ… süratli ve ölümcül” olarak nitelendirmişti. Pentagon aralık ayında LUCAS’ı tanıttığında, gözlemciler Shahed-136 ile olan benzerliklere dikkat çekmişti.

ABD, SHAHED DRONLARINI KOPYALADI

Dünyanın en büyük askeri gücü pozisyonundaki ABD’nin İran teknolojisini kopyalaması, birkaç yıl öncesine kadar öngörülemeyecek bir gelişmeydi. Ukrayna’ya karşı kullanılmak üzere Rusya’ya satılan Shahed-136 insansız hava araçları, ABD ordusu tarafından ele geçirildi ve incelendi. Arizona’daki küçük bir şirket tarafından geliştirilip üretilen LUCAS, artık İran maksatlarına karşı kullanılıyor.

Tahran idaresi, Washington’ın “Operasyon Epic Fury” sine cevap olarak Orta Doğu’ya Shahed-136 insansız hava araçlarından oluşan bir dalga gönderdi. İHA’lar Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki binaları gaye alırken, Suudi Arabistan’daki ABD büyükelçiliği de vurulan noktalar ortasında yer aldı. İran’ın kalan insansız hava aracı stokunun büyüklüğü net olarak bilinmemekle birlikte, yaygın konuşlandırma stratejisi misilleme kapasitesinin kıymetli bir ögesi haline geldi.

BENZERİ GÖRÜLMEMİŞ ÖRNEK

ABD merkezli Foreign Affairs mecmuasının tahliline nazaran, Washington’ın İran’ın Shahed-136 füzesine yönelik ilgisi, askeri tarihte gibisi görülmemiş bir örnek teşkil ediyor. ABD’li bilim insanları uzun müddettir rakiplerinin askeri teknolojilerini ele geçirmeye çalışsa da hedef çoklukla kopyalamaktan çok savunma düzenekleri geliştirmekti. Sovyet uçaklarının enkazlarını kurtarmak yahut üçüncü taraflardan Çin teknolojisi edinmek üzere teşebbüsler, düşman sistemlerini alt etme hedefi taşıyordu.

Son 80 yılda ABD ordusunun yabancı bir yeteneğin kendi versiyonunu üretip alana sürmesinin sadece birkaç örneği bulunuyor. Az bir örnek olarak, 1970’lerin başında ABD Ordusu Hareketlilik Ekipmanları Araştırma ve Geliştirme Komutanlığı, Sovyet katlanır yüzer köprüsünün fotoğraflarını ve çizimlerini kullanarak emsal bir sistem geliştirmişti. Sonraki yarım yüzyılda, Washington’ın bir rakibin askeri yeteneklerini sahiplenmesine dair öteki bir örnek yaşanmadı.

UCUZ VE TESİRLİ SİLAHLARIN YÜKSELİŞİ

ABD’nin uzun menzilli tek taraflı hücum silahlarındaki nispeten yetersiz kapasitesi, yeni devrin dinamiklerini ortaya koyuyor. Pentagon’un Switchblade 600 insansız hava aracı 2022’de Ukrayna’ya gönderildiğinde, menzilinin 60 milden az ve ünite maliyetinin 120 bin  dolara kadar çıkabildiği görüldü. Pentagon bu silahları topçu birliklerini tamamlayan kısa menzilli sistemler olarak değerlendiriyordu.

İran, 2022’de Shahed-136’yı piyasaya sürdüğünde ise farklı bir tablo ortaya çıktı. Tahran idaresinin geliştirdiği İHA’nın iddiası menzili 940-1240 mil, taşıma kapasitesi 110-330 pound ve ünite maliyeti yaklaşık 35 bin dolar olarak hesaplandı. Rusya, Ukrayna’ya karşı savaşında bu teknolojiyi İran’dan çabucak satın aldı. Moskova idaresi, Ukrayna kentlerine ve sivil altyapısına yönelik ataklarda Shahed sürülerini ağır biçimde kullanmaya başladı.

Mart 2024’e kadar Rus güçleri haftada 130 insansız hava aracı fırlatırken, altı ay sonra bu sayı haftada 1100’den fazla Shahed tipi İHA’ya yükseldi. Moskova’nın bu yıl günlük 1000 adede kadar Geran-2 insansız hava aracı üretme gayesi bulunuyor. Washington ise gerekli siyaset değişiklikleri ve yatırımları yapması halinde birkaç ay içinde benzeri sayıda LUCAS üretmeye başlayabilir.

Hassas kitle çağı, ölçeklenebilir, düşük maliyetli silahların devlet ve devlet dışı aktörler tarafından yaygın halde konuşlandırılmasıyla karakterize ediliyor. ABD artık yararlı askeri teknoloji icat etme monopolünü elinde bulundurmuyor. Küçük ve teknolojik olarak kısıtlı aktörler için savaş, yararlı askeri yeteneklerin kolay ve ucuz üretilebilmesi sayesinde her zamankinden daha erişilebilir hale geldi.

PAHALI SİLAHLAR SÜRDÜRÜLEBİLİR DEĞİL

Washington, hassas kütlenin ehemmiyetini kavrarken, eski askeri yeteneklerin alana sürülmesi için gereken uzun vakit dilimlerinin yarattığı tehlikelerle de yüzleşiyor. On yıllarca süren ihmalin akabinde savunma sanayi üssü, yeni yatırımlar ve pazara yeni giren oyuncularla birlikte satın alma ıslahatı teşebbüslerine tanıklık ediyor. LUCAS, konsept etabından operasyonel hazırlığa yaklaşık 18 ayda geçti. Bu mühlet, ortalama altı yıllık satın alma döngüsünün epeyce altında bir performansa işaret ediyor.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, seleflerinin müsaadeden giderek Kongre’yi savunma sanayi üssünün durumu hakkında uyarmıştı. Hegseth, üssün “gergin, çok konsolide olmuş ve bilhassa uzun müddetli bir çatışmada çağdaş tehditlere ayak uyduramama riski altında” olduğunu kaydetmişti. Bakan, Washington’ın “savunma tedarik zincirinde kapasite ve direnç kaybettiğini” kelamlarına eklemişti.

Analizede, Pentagon’un sadece gelişmiş, değerli ve “mükemmel” sistemlere güvenme tercihinin, üretim artışının kısa vadede mümkün olmaması nedeniyle sorun oluşturduğuna dikkat çekildi. Uzun Menzilli Gemisavar Füzesi, F-35, Tomahawk ve B-21 bombardıman uçağı üzere sistemlerin vakit çizelgeleri, platformların karmaşıklığı ve iş gücü zorlukları nedeniyle zarurî olarak uzuyor. F-35 programı 1990’ların ortalarında başlatıldı ve 2021’de tam üretime ulaştı. Bu yetenekler bilhassa Hint-Pasifik’te mümkün bir çatışmada vazgeçilmez olsa da kıymetli, sonlu sayıda üretilen ve yenilenmesi yavaş sistemler olarak dikkat çekiyor.

İran çatışması bu zorluğu açık biçimde gözler önüne seriyor. Pentagon’un İran insansız hava araçlarını ve füzelerini engellemek için yaklaşık 400 Tomahawk füzesi ateşlediği bildiriliyor. Bu ölçünün toplam ABD envanterinin yaklaşık yüzde onunu oluşturduğu ve yaklaşık 800 milyon dolara mal olduğu iddia ediliyor. Washington başlangıçta 2026 için 350 Tomahawk siparişi vermiş, daha sonra bu sayıyı 1000’e çıkarmıştı. Lakin sanayinin bu talebi karşılayıp karşılayamayacağı belirsizliğini koruyor. Pentagon’a şu anda yılda yalnızca 100 füze teslim ediliyor.

ABD’NİN STRATEJİK ÇIKMAZI

ABD’nin değerli silahları ucuz tehditleri etkisiz hale getirmek için kullanması, ekonomik açıdan sürdürülebilir bir strateji olmaktan çıkıyor. 2025’te Husilere karşı düzenlenen Rough Rider Operasyonu neredeyse bir milyar dolara mal oldu. Operasyonda, ucuz mermilere ve insansız hava araçlarına karşı Tomahawk füzeleri ve 1,5 milyon dolarlık havadan fırlatılan seyir füzeleri kullanıldı. 800 milyon dolarla yaklaşık 23 bin LUCAS füzesi tedarik edilebileceği hesaplanıyor.

ABD müttefikleri de benzeri zorluklarla karşılaşıyor. Eylül ayında ucuz Rus insansız hava araçları Polonya hava alanını ihlal ettiğinde, Hollanda’ya ilişkin F-35’ler AIM-9 Sidewinder füzeleri ateşledi. Bu müdahale maliyet açısından felaket bir tablo ortaya çıkardı. Tahran’ın Shahed-136’larının sayısı dikkate alındığında, ABD ve ortakları sırf muazzam ölçüde para harcamakla kalmıyor, birebir vakitte hava savunma sistemlerinin tükenme riskiyle de karşı karşıya kalıyor.

TOMAHAWK’LAR ÜSTÜN FAKAT ETKİSİZ

Tomahawk füzesi, birebir karşılaştırmada insansız hava aracına nazaran çok daha üstün bir silah pozisyonunda. Fakat bir insansız hava aracı sürüsü karşısında etkisiz kalma riski taşıyor. İran’daki çatışmaların birinci haftası, 2 bin Shahed insansız hava aracının engellenmesinin güç olduğunu ve önemli hasara yol açabileceğini gösterdi. Ukrayna, Shahed hücumlarının yaklaşık yüzde 80’ini engelleyebildiğini kanıtladı. Lakin daha büyük ölçülerde mühimmat kelam konusu olduğunda, en yetenekli savunma sistemleri bile yetersiz kalabiliyor.

ABD ordusu, stoklarının yenilenmesi ve artırılması için 2030’ları beklemeyi göze alamaz. 35 BİN dolara mal olan bir mermiye milyonlarca dolarlık füze fırlatmak, sürdürülemez olduğu kadar stratejik açıdan da sorgulanabilir bir yaklaşım olarak bedellendiriliyor. LUCAS örneği, farklı bir yolun mümkün olduğunu gösteriyor. Roosevelt’in II. Dünya Savaşı’nda seri üretimin değerini kavradığı üzere, günümüz siyaset yapıcıları da hassas seri üretim çağında ABD ordusunun sadece eksiksiz yeteneklerden daha fazlasına gereksinim duyduğunu anlamalı. Uzmanlar, çok sayıda İHA’ya çabucak artık muhtaçlık olduğunu vurguluyor.