İran’ın ‘gizli’ sailahı: Meddahlar

Meddahlık kökenleri 680 yılındaki Kerbela olayına kadar inen eski bir propaganda ögesi. Kerbela’da Hz. Ali’nin oğlu Hz. Hüseyin ve onun çocuklarının da ortalarında bulunduğu 72 kişi katledilmişti. Bu olay o vakitten beri şiirlerde, ağıtlarda en dramatik haliyle anlatılıyor. Meddahlar da özü itibariyle işte bu Kerbela’daki dram ve trajediyi ağır duygusal ve dini vurgularla anlatan şahıslar. Söz manası itibariyle ‘metheden, öven’ demek. Kavram olarak da Hz. Ali’nin ailesi manasına gelen ‘Ehlibeyt’ ve Kerbela şehitlerini överek anlatmak oluyor.  Bu tarafıyla Türkiye’deki ‘tuluat’ yapan tek kişilik ‘Meddah’ tiyatroculardan çok farklı.

GÜÇLÜ MUHAFIZ

Kerbela olayının matem yıldönümlerinde ortaya çıkan meddahlar Meddahlar vakitle yeni siyasetin da etkili ögeleri oldular. Humeyni, 1979’daki ihtilale giden süreçte ‘Bizim 1400 yıllık muhafızlarımız’ diye övdüğü ‘Propaganda silahı, savaş silahından çok kazandırır’ diyerek ehemmiyet verdiği meddahları Şah rejimine karşı tesirli biçimde kullandı. İran’da 1979’daki ihtilale giden süreçte Humeyni’nin faal güçlerinden biriydi. Daha sonra İran/Irak savaşında da öne çıktılar. Her politik olayı Kerbela bağlamında ve ilişkisinde kurgulayıp duygusal biçimde anlatabiliyorlar. İran ordusu bu türlü istekli savaşçı bulmakta da gözü kara ‘fedai’ birlikleri oluşturmakta da zorlanmıyordu. Zira Meddahların motivasyonuyla şehitlik sakınılan yahut kaçılan bir mevtin bedeli yahut mükafatı değil; aranan ve istek edilen vefatın kendisi haline geliyordu.

SOSYAL MEDYADAN DAHA ETKİLİ

Dönemin kitle bağlantı araçlarının kısıtlılığı düşünüldüğünde Meddahlar adeta propaganda üreten ‘ayaklı gazete’ yahut ‘sosyal medya’ fonksiyonu görüyordu. Bu fonksiyonları Suriye iç savaşı sürecinde de devam etti. Artık ABD/İran hücumlarına karşı da birebir fonksiyonları devam ediyor. Toplumda derin kabul gören varlıkları mevcut toplumsal ve internet imkanlarıyla birleşince daha da etkili hale geldiler. Şah ve Saddam’ın akabinde artık gayelerinde Netanyahu ve Trump var. Her ikisi de Kerbela’ya atfen ‘Yezid’ olarak tanım ediliyor.

MİNBER YOK SAHNE VAR

Eskiden ‘minber’ kullanıyorlardı lakin artık büyük sahneleri var.  Her aktiflikleri dev bir miting yahut sokak konseri üzere. Meddahların ana yapısı İslami Propaganda Bakanlığı bünyesindeki vakıflara bağlı. Ancak Besiçlerin kendi meddahları olduğu üzere başka vakıf ve derneklere bağlı meddahlar da var. Birinci hücumlarda öldürülen Ali Hamaney çok bedel verdiği meddahlarla yılda sistemli olarak bir ortaya geliyordu. Hatta pandemi devrinde bütün görüşmelerini iptal etse de meddahlarla görüşmeye devam etmiş. Meddahlar da ‘Hamaney’in fedaileriyiz’ diyerek sadakatlerini tabir ediyorlardı.