İran’dan Körfez ülkelerine Hürmüz uyarısı

Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı üzerindeki deniz nakliyatını denetim hakkını gizli tuttuğunu yineledi. Umman açıklarında bir gemiye düzenlenen taarruzun İran savaşını sona erdirmeyi amaçlayan süreksiz mutabakatın hassasiyetini ortaya koymasının akabinde İran, Körfez ülkelerini ABD’nin yanında yer almamaları konusunda uyardı.

Ayrıca İran, ABD ve altı Körfez ülkesinin yayımladığı ortak bildiriyi “müdahaleci, sorumsuz ve kışkırtıcı” olarak nitelendirerek reaksiyon gösterdi.

Söz konusu ortak bildiride, İran’ın boğazdan geçen gemilerden geçiş fiyatı talep edebileceği yönündeki ısrarı reddedilmişti.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, X hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, “Hürmüz Boğazı’ndan inançlı geçiş, belgisiz düzenlemeler, paralel rotalar ya da İran’ın kıyı devleti olarak rolünü dikkate almayan karar alma süreçleri altında garanti edilemez” sözünü kullandı.

Gelişmelerin akabinde İran devlet televizyonu, İslam Devrim Muhafızları Ordusu’nun uyarısı üzerine, boğazdan “yetkisiz geçiş” yapmaya teşebbüs ettiği belirtilen üç yabancı tankerin geri döndürüldüğünü bildirdi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) tarafından yayımlanan ortak bildiride, Hürmüz Boğazı’nda rastgele bir geçiş fiyatı, vergi yahut “kontrol kurma girişimi” olmaksızın “serbest, şartsız ve sınırsız seyrüsefer” davetinde bulunulmuştu.

Bildiride ayrıyeten, kalıcı bir barış için İran’ın balistik füzeleri, insansız hava araçları ve vekil kümelere verdiği takviyenin ele alınması gerektiği kaydedilmişti.

İran Dışişleri Bakanlığı ise Körfez’deki ABD askeri varlığının bölgedeki güvensizlik ve bölünmenin kaynağı olduğunu, boğazın süreksiz mutabakat kaideleri uyarınca İran ve Umman tarafından yönetilmesi gerektiğini bildirdi.

Bakanlık, bölgedeki düşmanca ve müdahaleci siyasetlerin sürdürülmesine karşı ihtarda bulundu.

Bakanlık ayrıyeten, ABD’nin Körfez ülkelerinin güvenliğine yönelik kalıcı taahhüt tezlerinin gerçeği çarpıtan boş kelamlardan ibaret olduğunu belirtti.

Açıklamada, ABD’nin bölge ülkelerindeki askeri üsleri kullanmasının, bölge güvenliğine ve karşılıklı ilgilere yönelik umursamazlığını açıkça kanıtladığı tabir edildi.

İran tarafı, toprakları İran’a yönelik ataklarda kullanılan bölge ülkelerinin tavırlarını yine gözden geçirmelerini beklediğini ekledi.

Tahran, KİK ülkelerini düzgün komşuluk prensiplerine uymaya ve topraklarının üçüncü taraflarca İran’a yönelik bir taarruzda kullanılmasını engellemeye davet etti.

Ayrıca İran, ABD ve İsrail’in Tahran’ın barışçıl nükleer programına ait “büyük yalanı” tekrar etmesinden duyduğu memnuniyetsizliği lisana getirdi.

Bakanlık, KİK ülkelerine Batı Asya’nın nükleer silahlardan arındırılmış bir bölge haline getirilmesi teşebbüsüne katılma daveti yaptı.

Geçici mutabakat kapsamında atılan adımları kıymetlendiren Körfez ülkeleri ve ABD, Washington ile Tahran arasında imzalanan mutabakat zaptını memnuniyetle karşıladıklarını açıklamıştı.

Ancak bildiride, İran ile yapılacak her türlü ticari ve yatırım faaliyetinin, Tahran’ın son mutabakat kurallarına bağlı kalması şartına bağlı olduğu ve bu müsaadelerin iptal edilebileceği vurgulandı.

Ortak bildiride Filistin ve Lübnan bahislerine da değinildi. KİK ve ABD, Gazze’deki hiçbir sivilin zorla göç ettirilmeyeceğini ve kendi isteğiyle ayrılanların geri dönme hakkının korunacağını belirtti.

Lübnan’ın egemenliğine olan bağlılığın teyit edildiği bildiride, İsrail ile Lübnan arasındaki müzakerelerin öbür çatışmaların sonuçlarına bağlanmaması gerektiği söz edilerek tüm milis kümelerin silahsızlandırılması daveti yapıldı.

Dün Tayvanlı Evergreen Marine şirketi, Singapur bayraklı Ever Lovely isimli gemisinin Umman yakınlarında, İngiliz askeri denizcilik kuruluşu UKMTO tarafından önerilen rotada seyrederken “bilinmeyen bir nesne” tarafından vurulduğunu açıkladı.

Olayda yaralanan olmadığı ve geminin daha sonra Hürmüz Boğazı dışındaki seyahatine devam ettiği bildirildi.

İki ABD’li yetkili Reuters ajansına yaptıkları açıklamada, gemiye ateş açan tarafın İran olduğunu belirtti. Mevzuya dair ABD hükümetinden resmi bir açıklama gelmezken, ABD Başkanı Donald Trump bu ay yaptığı açıklamada, İran’ın süreksiz muahedeye uymaması ve boğazı tekrar açmaması halinde ABD’nin ülkeyi bombalamaya geri dönebileceği ihtarında bulunmuştu.

İran Hürmüz Boğazı Geçiş Otoritesi, yetkisiz rotalardan yapılan geçişlerin tüm sorumluluğunun gemi sahibi, işletmecisi ve kaptanına ilişkin olduğunu açıkladı.

Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri ise müsaade verilen tek rotanın İran tarafından resmi olarak duyuru edilen rota olduğunu, bu sonun dışındaki seyrüferin son derece tehlikeli ve büsbütün yasak olduğunu vurguladı. Yetkililer, İran ile uyum kurulmadan yeni bir rota duyuru edilmesinin kabul edilemez olduğunu bildirdi.

Gelişmeler üzerine Birleşmiş Milletler kuruluşu olan Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Umman açıklarındaki olayın akabinde gemileri Hürmüz Boğazı’ndan geçirme operasyonlarını süreksiz olarak durdurdu.

IMO ve Umman bu hafta, savaş sebebiyle mahsur kalan yüzlerce gemiyi tahliye etmek emeliyle boğazın güneyinden geçen yeni bir rota duyurmuş, bu adım Tahran’ın yansısını çekmişti.

IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, güvenlik garantilerinin devam ettiğinden emin olmak için tahliye planının süreksiz olarak askıya alındığını açıkladı.

Gelişmelerin akabinde petrol fiyatları cuma günü yüzde 3’ten fazla kıymet kaybetti.

Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz arzının beşte birinin geçtiği boğazdaki trafik yavaşlamasına ve geçen haftaki süreksiz muahedeye yönelik farklı yorumlara karşın, petrol fiyatlarındaki haftalık düşüş eğilimi sürdü.

Deniz nakliyeciliği datalarına nazaran, Suudi Arabistan’ın milli petrol şirketi Saudi Aramco, yaklaşık dört aylık aranın akabinde cuma günü dünyanın en büyük petrol limanı olan Ras Tanura terminalinde ham petrol yüklemelerine tekrar başladı.

Bahri şirketine ilişkin iki büyük ham petrol taşıyıcı tankerin (VLCC) Ras Tanura’da yükleme yaptığı, bir oburunun ise yakınlarda beklediği görüldü. Her biri 2 milyon varil kapasiteli bu gemilerin yükleme yaptığı Ras Tanura, çatışma öncesinde günde 5 milyon varilden fazla ham petrol ihraç ediyordu.

Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung, sekiz Güney Kore gemisinin boğazdan çıkış yaptığını, üç geminin daha hafta sonu bölgeden ayrılacağını bildirdi.

İran Dini Lideri’nin başdanışmanı Ali Ekber Velayeti ise Körfez’deki Arap ülkelerinin istikrarının, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yüzyıldır muvaffakiyetle yönetmesine bağlı olduğunu kaydetti.

Velayeti, bölgedeki “siyasi çaylakların” süslü bildirilerle umut bağlamaması gerektiğini tabir etti.

Boğazın denetimi konusundaki uyuşmazlıkların yanı sıra, süreksiz ateşkes muahedesinin İran’a yönelik mali teşvikler, nükleer kontroller ve İsrail’in Lübnan’daki savaşı üzere öbür ögeleri üzerindeki görüş ayrılıkları da devam ediyor.

Bölgedeki savaş, kasım ayındaki Kongre ara seçimleri öncesinde ABD Başkanı Trump üzerinde de ağır bir siyasi baskı oluşturuyor.