İran’dan dünyaya gözdağı: Üstün güç olmadan gösterdi… ABD ve Çin ile tıpkı yolda

ABD ve İsrail’in hücumlarına İran’ın füzeler ve insansız hava araçlarıyla başlayan savaşa, varılan süreksiz ateşkes ile orta verildi.

The Wall Street Journal’ın tahliline nazaran, İran son gelişmelerle birlikte “süper güç olmadan da ekonomik savaş yürütülebileceğini” dünyaya gösterdi. Tahlilde, ABD ile varılan süreksiz ateşkese karşın, global iktisattaki tansiyonun kalıcı bir periyoda işaret ettiği söz edildi.

HÜRMÜZ BOĞAZI: YENİ KUŞAK SİLAH

Analizde, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki denetiminin, çağdaş dünyada ekonomik gücün nasıl bir silaha dönüşebileceğini ortaya koyduğu vurgulandı.

İsrail ile yaşanan çatışmalar sırasında kritik güç koridorunun kapanması, petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine çıkardı. Bu durum, global güç arzının adeta “fidye” aracı olarak kullanılması formunda yorumlandı.

TRUMP’TAN ŞARTLI ATEŞKES

ABD Başkanı Donald Trump’ın ateşkesi kabul ederken Hürmüz Boğazı’nın yine açılmasını kaide koştuğu belirtildi. Trump ayrıyeten ABD ordusunun amaçlarına ulaştığını açıkladı.

Ancak Tahran idaresi, boğazdan geçecek gemilerden fiyat almayı planladığını duyurdu. Bu adım, İran’ın bölgeyi uzun vadeli bir baskı ögesi olarak kullanacağının sinyali olarak değerlendirildi.

“STRATEJİK VAZGEÇİLMEZLİK” DÖNEMİ

Uzmanlara nazaran global iktisat yeni bir periyoda giriyor. Ülkeler artık sırf askeri değil, ekonomik araçlarla da güç uğraşı veriyor.

Jeoekonomi Enstitüsü’nden Andrew Capistrano bu durumu şu sözlerle özetledi:

“Bu caydırıcılığı sağlamak için, ‘ihtiyacımız olanı kesmeyin’ diyebilmek ismine, ‘Ben sizin gereksiniminiz olanı kesebilirim’ diyebilmelisiniz.”

ABD VE ÇİN MODELİ: İRAN TIPKI YOLDA

Analizde, İran’ın aslında ABD ve Çin’in uzun müddettir uyguladığı ekonomik baskı sistemlerini benimsediği tabir edildi.

• ABD, dolar sistemi ve yaptırımlarla global baskı kuruyor
• Çin, ender toprak elementleri üzerinden kritik tedarik zincirlerini denetim ediyor

İran ise coğrafik avantajını kullanarak güç yolları üzerinden benzeri bir güç oluşturuyor.

KÜRESEL İKTİSATTA YENİ RİSK: MALİYETLER ARTACAK

Ekonomistler, ekonomik silahların yaygınlaşmasının global ticarette daha fazla dalgalanma yaratacağını ve maliyetleri artıracağını belirtti.

WSJ’deki tahlile nazaran ekonomistler, Hürmüz Boğazı’ndan geçişlere fiyat getirilmesi halinde petrol fiyatlarının daha da yükselebileceğini tabir etti.

“ROLLER AKSİNE DÖNDÜ”

Ekonomist Paul Sheard, global sistemdeki dönüşümü çarpıcı sözlerle anlattı:

“Küreselleşmenin en parlak devrinde ekonomistler direksiyonun başındaydı, ulusal güvenlik yetkilileri art koltuktaydı. Artık roller aksine döndü.”

Sheard, bu değişimin açık çatışma riskini artırabileceği ihtarında bulundu.

YENİ DÜNYA TERTİBİ: MASADA OLAN KAZANACAK

Uzmanlara nazaran artık güç istikrarı, global tedarik zincirlerinde kelam sahibi olmakla belirleniyor.

Eski ABD Ticaret Bakanlığı yetkilisi Emily Benson, bu durumu şöyle özetledi:

“Güç masasında yer almak için diğerlerini size bağımlı hale getirmeniz gerekiyor. Masada olmayanlar menüde kalır.”

EKONOMİK SAVAŞ KALICI OLABİLİR

The Wall Street Journal tahliline nazaran, ABD ile İran ortasında süreksiz ateşkes sağlansa da ekonomik savaş yeni periyodun kalıcı gerçeği olacak.

Hürmüz Boğazı krizi, artık yalnızca askeri değil, ekonomik atakların de global istikrarları belirlediğini bir kere daha gözler önüne serdi.