İran Trump’a güvenmiyor: Masayı kurmadan ateşi kes

28 Şubat’ta İsrail ile birlikte İran’a yönelik hava taarruzlarını İran halkı için “özgürlük saatinin yaklaştığı” vaadiyle başlatan ABD Başkanı Donald Trump, önceki gün İran’la “düşmanlıkların tam ve kesin olarak sona erdirilmesi konusunda çok âlâ ve verimli” görüşmeler yapıldığını açıklamış ve haftalar sonra birinci sefer barış umutlarını yeşertmişti. 15 unsurluk bir mutabakat üzerinde çalıştıklarını savunan Trump’a İran cephesinden birinci olarak “resmi bir görüşme olmadığı yönünde” cevaplar gelse de İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney’in “İran’ın şartlarına karşılık verecek bir müzakere sürecine onay verdiği” söyleniyor.

TECRÜBEYLE SABİT

Ancak İran’ın Trump’a itimat etmesi pek muhtemel görünmüyor. Çünkü İran’ın ABD’ye duyduğu “güvensizlik” yeni değil. Haziran 2025’te Washington ve Tahran ortasındaki nükleer müzakereler devam ederken İsrail’in başlattığı ‘12 Gün Savaşı’na Tel Aviv yanında dahil olan ABD, 28 Şubat’taki taarruzları da yeniden Tahran ile müzakerelerin sürdüğü sırada başlatmıştı.

İRAN TEMİNAT İSTİYOR

ABD’ye güvensizliğini 28 Şubat öncesinde de lisana getiren İran, “hava taarruzları devam ettiği sürece ateşkes hakkında konuşmanın bir manası yok” yaklaşımını benimsiyor. Tahran bu nedenle şimdi “kurulamayan” müzakere masasına oturmadan evvel, “olası bir müzakerede hücum olmayacağına” dair garanti istiyor. İsrail merkezli The Jerusalem Post’a konuşan İsrailli kaynaklar da, “Şu anda İranlılar, rastgele bir muahede kapsamında İran’a karşı öteki bir adım atılmayacağına dair idarenin garantisinin yanı sıra ABD’den tazminat talep ediyorlar” sözlerini kullanıyor. Al Jazeera’ya konuşan İranlı yetkililer de hava taarruzları devam ederken müzakere masasına oturmayacaklarını aktarıyor.

TRUMP’IN KELAMININ PEK GEÇERLİLİĞİ YOK

Trump’ın, savaşın münasebeti ve çıkış stratejisi konusunda dengeli bir çerçeve ortaya koyamaması da elini zayıflatıyor. ABD Başkanı’nın müzakerelere verdiği beş günlük müddetin de vakit kazanma atağı olabileceği yorumları yapılıyor. ABD’nin Pasifik bölgesinden Ortadoğu’ya kaydırdığı askerlerin cuma günü bölgeye varması bekleniyor. ABD merkezli New York Times da Pentagon’un 82’nci Hava İndirme Tümeni’ni “İran’daki savaş operasyonlarını desteklemek için” konuşlandırabileceğini öne sürürken, ABD’nin yeni bir hücum dalgasına hazırlandığı tarafında İran’da güvensizlik var.

ZİNCİRİN BİR UCU DA İSRAİL

Washington’un “yakın dostu” İsrail de güvensizlik zincirinin bir kesimi. Trump’ın altyapıya yönelik akınları durdurma iletisine karşın, evvelki sabah erken saatlerde İran’da Hürremşehr elektrik santralının gaz boru çizgisi ile İsfahan’daki Doğal Gaz Yönetimi binası ile gaz basınç düşürme istasyonu gaye alındı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da “durmaya niyetleri olmadığının” bildirisini verdi. Yapılacak bir mutabakatın, İsrail’in “hayati çıkarlarını koruyacak bir muahede olacağını” savunan Netanyahu, “Dün (Pazartesi) günü Lider Trump ile telefon görüşmesi yaptık. İkimiz de savaşı mutabakat yoluyla bitirmek istiyoruz. Güzel bir mutabakatla ABD-İsrail paydaşlığı maksatlarına ulaşacaktır” sözlerini kullandı. İsrailli analistler ise savaşın müzakereler yoluyla çözülmesinin İsrail’de rahatsızlık yaratacağını belirtiyor.

İLK ADIMI ARABULUCULAR ATTI

Öte yandan müzakereler için bir takvim şimdi oluşturulmamış olsa da Pakistan Dışişleri Bakanlığı, İslamabad’ın görüşmelere ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu bildirdi. Pakistan medyası da üç ülkenin ABD ve İran ortasındaki “uçurumu kapatmak için faal art kanal diplomasisi” yürüttüğünü aktardı. Tahran ve Washington ortasındaki birinci temasın kurulmasında Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın tesirli olduğu belirtiliyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan hafta sonu muhtemel görüşmelerde ABD’yi temsil etmesi beklenen Steve Witkoff ve Jared Kushner dahil olmak üzere birçok bölge yetkilisiyle telefonda görüşmüştü.

BİR YANDA BARIŞ SÖZLERİ BİR YANDA SALDIRILAR

Tahran ve ABD ortasında barış müzakerelerine yanlışsız adımlar atılırken, alanda karşılıklı ataklar devam ediyor. İsrail’e yönelik evvelki gece taarruz dalgaları gerçekleştiren İhtilal Muhafızları, kuzey ve orta Tel Aviv bölgesindeki istihbarat teşkilatlarına ilişkin pozisyonlar, Ramat Gan ve Necef’teki ticari merkezler ile lojistik dayanak üsleri ve Beerşeba’daki rejimin güney askeri idare ve ana lojistik merkezini amaç aldı. Tel Aviv’de kalabalık bir sokağa düşen bir füze birkaç aracı ateşe verdi ve üç binaya ağır hasar verdi. Körfez’de Bahreyn’de bir dron saldırısı sonrası bir şirkete ilişkin tesiste yangın çıktı. Suudi Arabistan ise gece uzunluğu 35 dronun imha edildiğini duyurdu.

İsrail ordusu ise dün İran’ın batı ve orta bölümlerindeki füze üslerine hava akınları düzenlediğini ve Tahran’daki istihbarat tesislerine de akın gerçekleştirdiğini duyurdu. Ordu, gece boyunca 50’den fazla maksadın vurulduğunu belirtti.

ABD İRAN’DAN KİMİNLE GÖRÜŞECEK?

ABD Başkanı Donald Trump İran’la barış görüşmelerinin başladığını açıklasa da Tahran’da Washington’un kiminle müzakere edeceği belirsizliğini koruyor. İran’ın eski dini lideri Ali Hamaney’in ölmesi, halefi Mücteba’nın akıbetiyle ilgili soru işaretleri ve potansiyel müzakereci Ali Laricani’nin öldürülmesi mümkün görüşmelerdeki muhatapların kim olacağını meçhul hale getirdi. Lakin yeniden de Tahran idaresinden üç isim öne çıkıyor:

Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi

2015’te ABD ile yapılan nükleer mutabakatın müzakerecileri ortasında yer alan Arakçi, Batı ile görüşme deneyimine sahip bir diplomat. Lakin Trump periyodunda yürütülen temasların ABD akınlarıyla sonuçlanması nedeniyle Arakçi’nin Washington ile tekrar müzakere ihtimaline mesafeli yaklaştığı belirtiliyor.

Meclis Başkanı Muhammed Kalibaf

ABD ile temas kurduğu sav edilen bir başka isim İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf oldu. Fakat Kalibaf bu savları reddederek “hiçbir müzakere yapılmadığını” söyledi. Eski bir savaş pilotu olan Kalibaf, toplumsal medya paylaşımlarında Trump’ın savaş telaffuzlarıyla alay etti.

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan

Mesud Pezeşkiyan da potansiyel muhataplar ortasında görülse de yetkilerinin sonlu olduğu belirtiliyor. Reformist kimliğiyle 2024’te seçilen Pezeşkiyan savaş sırasında Körfez ülkelerine ateşkes ve özür iletisi göndererek daha uzlaşmacı bir ton kullandı. Fakat Pezeşkiyan’ın askeri kararlarda tesirinin zayıf olduğu belirtiliyor.

TRUMP: ‘İRAN BİZE ÇOK KIYMETLİ BİR HEDİYE VERDİ’

ABD Başkanı Donald Trump dün Beyaz Saray’da İran gündemini kıymetlendirdi. İranlılarla etkin olarak müzakereler yürüttüklerini söyleyen Trump, Lider Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun da sürecin içinde olduğunu belirtti. “İran’da gerçek bir rejim değişikliği yaşadık. Bu bir rejim değişikliği zira önderler, başlangıçta tüm o meselelere neden olanlardan büsbütün farklı. Hakikat şahıslarla konuşuyoruz. Bir mutabakat yapmak istiyorlar” diyen Trump, bir kere daha savaşı ABD’nin kazandığını savundu. Trump’ın “(İranlılar) Bize bir ikram gönderdiler. Armağan bugün elimize ulaştı, çok büyük ve değerli bir armağandı. İkramın ne olduğunu söylemeyeceğim lakin petrol ve doğal gazla ilgili” tabirleri ise başları karıştırdı.

ARAKÇİ: MEMLEKETLER ARASI HUKUK ÖLMÜŞTÜR

Bu arada İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de dün X hesabından yaptığı paylaşımda, “Uluslararası hukuk ölmüştür. Bunun nedeni ise Batı’nın Gazze ve Ukrayna konusunda uyguladığı ikili standartlar ve İsrail-ABD’nin İran’a yönelik saldırganlığı konusundaki sessizliğidir” tabirlerini kullandı. Arakçi ayrıyeten, Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier’a da “İranlılara karşı yapılan ihlalleri kınadığı için” teşekkür etti.

BAHREYN’DEN BMGK’YA ‘HÜRMÜZ’E MÜDAHALE’ ÇAĞRISI

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasına tahlil arayan Körfez ülkeleri, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne “müdahale” tasarısı sunacak. Bahreyn tarafından hazırlanan taslak metinde İran’ın ticari gemilere yönelik tekrarlanan akınları ve bu aksiyonların milletlerarası barışı tehdit ettiği münasebet gösterilerek bölge ülkelerinin kara suları dahil olmak üzere Hürmüz’ün içi ve etrafında “gerekli tüm araçları kullanarak” güvenliği sağlama daveti yapılıyor. Metinde ülkelerin bunu başka farklı ya da memleketler arası bir koalisyon yoluyla yapabileceği belirtiliyor. BM diplomatları, karar taslağının öteki Körfez Arap ülkeleri ve ABD’nin de dayanağını aldığını belirtiyor. BMGK “uluslararası barış ve güvenliğe tehdit” durumlarında askeri müdahale yetkisi tanıyabiliyor. Fakat Konsey’in daimi üyelerinden olan Rusya ve Çin’in gündeme getirilmesi muhtemel taslağı veto hakkı var.

LARİCANİ’NİN YERİNE ESKİ DMO KOMUTANI

İran’da Ulusal Güvenlik Kurulu Sekreteri Ali Laricani’nin öldürülmesinin akabinde boşalan koltuğa Muhammed Bakır Zülkadir atandı. İran İhtilal Muhafızları Ordusu’nda komutanlık yaptıktan sonra emekli olan Zülkadir, daha evvel İran yargı sisteminde stratejik, toplumsal güvenlik ve kabahat tedbire işlerinden sorumlu bakan yardımcılığı yaptı. Zülkadir ayrıyeten, 2005-2013 yılları ortasında Cumhurbaşkanı olan Mahmut Ahmedinejad devrinde Güvenlik İşlerinden Sorumlu İçişleri Bakan Yardımcılığı da yaptı. Rejimin pragmatist ve diplomatik eğilimli isimleri ortasında gösterilen Laricani yerine DMO’nun şahin isimlerinden olan Zülkadir’in atanması, Tahran idaresindeki sertleşmenin bir sinyali olarak yorumlanıyor. Laricani, 17 Mart’ta İsrail’in hava atağında öldürülmüştü.

AVRUPA’DAN ABD’YE ‘SESSİZ’ DESTEK

ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa ülkelerini İran’a yönelik akınlarda “kenarda kalmakla” eleştirse de birçok Avrupa ülkesi alanda ABD operasyonlarına kritik lojistik dayanak sağlıyor. ABD merkezli Wall Street Journal’ın haberine nazaran İngiltere, Almanya, Portekiz, İtalya, Fransa ve Yunanistan’daki askeri üsler son haftalarda ABD bombardıman uçaklarının, insansız hava araçlarının ve deniz kuvvetlerinin yakıt ikmali, silah yükleme ve sevkiyat operasyonlarında kullanıldı. Habere nazaran kelam konusu üsler, ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonlarının yürütülmesinde, muhtemel tehditlerin süratli tespit edilmesinde ve ABD’nin “gövde gösterisi” yapmasında dahi kilit rol oynuyor. Buna rağmen Avrupa hükümetleri kamuoyunda savaşa direkt dayanak verdikleri imgesinden kaçınmaya çalışıyor. Artan güç fiyatları ve savaşın seçmenler ortasında yarattığı reaksiyon nedeniyle birçok Avrupa lideri operasyonlara mesafeli açıklamalar yapıyor. Fakat siyasi seviyedeki bu aralık alandaki operasyonları sınırlamıyor. ABD Başkanı Donald Trump, geçen hafta yaptığı bir açıklamada ABD’nin “yardıma gereksinimi olmadığını” savunarak “Beni büyük hayal kırıklığına uğratan birtakım ülkeler var” siteminde bulunmuştu.

İÇERİDEN BİLGİYLE SAVAŞ BAHSİ SAVI

ABD ile İran ortasındaki müzakerelere ait bahis siteleri üzerinde yakın vakitte açılan hesapların yatırdığı büyük ölçüde paralar ve elde ettikleri büyük karlar, akıllara sözkonusu yatırımcıların “içeriden bilgi alıp almadığı” sorusunu getirdi. İngiliz The Guardian’ın haberinde savaşla ilgili bahis oynanabilen Polymarket platformundaki bazı hesapların ABD Başkanı Donald Trump’ın kritik açıklamalarından kısa müddet evvel açıldığı ve direkt açıklamalarla ilgili gelişmelere bahis yapıldığına dikkati çekti. Financial Times’ın haberine nazaran ise Trump’ın “İran’ın güç tesislerine atakların erteleneceğine” yönelik yaptığı açıklamadan yaklaşık 15 dakika evvel, yaklaşık 6.200 adet Brent ve West Texas Intermediate vadeli süreç mukavelesi el değiştirdi. Habere nazaran bu süreçlerin kıymeti 580 milyon dolardı. Bir portföy yöneticisi, “Son 25 yıldır piyasaları izlemekten edindiğim içgüdüsel his, bunun sahiden olağandışı olduğu tarafında. Olay riski olmayan bir gün için alışılmadık derecede büyük bir işlem… Birisi az evvel çok daha varlıklı oldu” diye konuştu. Öte yandan Beyaz Saray savları yalanladı.

SAVAŞ ABD’Lİ GAZCILARA YARADI

ABD ve İran ortasındaki tansiyon güç sınırlarını vururken, krizden en kârlı çıkan taraflardan biri ABD’li doğalgaz şirketleri oldu. ABD merkezli Washington Post’a nazaran, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması ve Körfez’deki güç tesislerine yönelik taarruzları, bilhassa Ortadoğu gazına bağımlı olan Asya ülkelerini alternatif tedarik arayışına yöneltti. Kelam konusu durum, ABD’nin sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatına talebi süratle arttırdı. ABD İçişleri Bakanı Doug Burgum, geçen hafta yaptığı bir açıklamada, “Dostlarımıza ve müttefiklerimize güç satmamız gerekiyor; böylelikle düşmanlarımızdan satın almak zorunda kalmayacaklar” diye konuşmuştu.