Hürmüz’e alanda değil masada formül arayışı

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaşın geleceği müzakere masası ile kara operasyonu ihtimalleri ortasında sıkışmış durumda. Dünya kamuoyu ABD Başkanı Donald Trump’ın dün sabaha karşı yaptığı ulusa sesleniş konuşmasıyla savaşı bitirmeye yönelik bildiri vermesini beklerken, Amerikan lideri gelecek iki ila üç hafta içinde İran’ı “son derece sert” vuracaklarını söyleyerek piyasaları tekrar altüst etti. Savaşın sonunu fiyatlayarak düşen petrol fiyatları tekrar yükselirken İran’ın kendisine yönelen hücumların akabinde fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı’nı kilitlemesi üzerine bölge ülkeleri başta olmak üzere aktörler tahlil formülleri arıyor.

LONDRA’DA ÇEVRİMİÇİ TOPLANTI

Trump’ın krizin tahliline yönelik adım atmamakla eleştirdiği İngiltere’nin öncülüğünde 40’tan fazla ülke, Hürmüz Boğazı’nın ticari geçişlere yine açılmasına yönelik seçenekleri ele almak üzere dün çevrimiçi görüşme yaptı. İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper’ın ev sahipliğinde yapılan görüntü konferansa Türkiye, Fransa, Almanya, İtalya, Kanada, Japonya, Avustralya ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) de ortalarında olduğu 40’tan fazla ülke katıldı.

Katılımcı ülkeler ‘Hürmüz Boğazı’nın derhal ve şartsız yine açılması daveti yaptı. Financial Times, Fransa, Hollanda ve Körfez ülkeleri de dahil olmak üzere birçok ülkenin muhtemel bir koalisyona deniz kuvvetlerini sağlamaya hazır olduklarını bildirdiğini argüman etti.

YENİ GÜÇ SINIRLARI GÜNDEMDE

Körfez ülkelerinin gündeminde ise Hürmüz’e bağımlılığı azaltmak emeliyle alternatif petrol ve doğalgaz boru sınırı projeleri var. Financial Times’a nazaran, bilhassa Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’e uzanan Doğu-Batı boru çizgisi üzere mevcut altyapıların kapasitesinin arttırılması kısa vadede en gerçekçi seçenek olarak görülüyor. Irak, Akdeniz yahut Umman üzerinden geçebilecek yeni sınırlar ise yüksek maliyet ve güvenlik meseleleri nedeniyle uzun vadeli projeler olarak bedellendiriliyor.

TAHRAN’DAN ‘HÜRMÜZ PAKTI’ ÖNERİSİ

Öte yandan Hürmüz’de tüzel statünün değişmesini isteyen Tahran da teşebbüslerde bulunuyor. İran dün evvel Körfez’e kıyısı bulanan ülkelerle “Hürmüz Paktı” yapmaya hazır olduklarını açıkladı. İran Enformasyon Komitesi Başkanı İlyas Hazrati devlet medyasına, “Körfez’e kıyısı bulunan ve Hürmüz Boğazı’nı kullanan kıyı ülkelerle bir ortaya gelerek anlaşabiliriz” dedi. Akabinde Rus Sputnik’e konuşan İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Boğaz’ın öbür yakasındaki Umman ile Hürmüz’den inançlı geçiş protokolü üzerinde çalıştıklarını söyledi. Garibabadi, Hürmüz’den geçişlerin Umman-İran uyum ve kontrolünde gerçekleşmesi gerektiğini söyledi.

‘ASKERİ MÜDAHALE GERÇEKÇİ DEĞİL’

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ABD Başkanı Trump’ın Hürmüz Boğazı’na askeri müdahale davetini “gerçekçi değil” diyerek reddetti. Macron, tahlilin askeri değil, ateşkes ve diplomasiyle mümkün olacağını vurguladı. Macron ayrıyeten Trump’ın kendisi ve eşi Brigitte Macron hakkındaki kelamlarına, “Bugün bölgede devam eden savaştan bahsediyoruz. Bu savaşın ekonomilerimiz üzerindeki tesirlerinden bahsediyoruz lakin duyduğum kelamlar, kastettiğiniz kelamlar ne beğenilen ne de seviyeli” diyerek karşılık verdi. Trump, “Ulusa Sesleniş” konuşmasında eşi Brigitte Macron’un Cumhurbaşkanı Macron’a son derece makûs muamelede bulunduğunu savunarak Fransız önderin hâlâ çenesine aldığı yumruğun tesirinden çıkmaya çalıştığını söylemişti.