Feminizmin yeni lisanı toplumsal medyada akıyor

Dijital mecralarda her gün karşımıza çıkan kısa görüntüler artık yalnızca eğlendirmiyor; bayanların hayat tecrübelerini, eşitlik isteğini ve olağan sayılanlara itirazını görünür kılıyor. Pekala, toplumsal medyada büyüyen bu yeni feminist lisan ne söylüyor, neyi değiştiriyor?

Yakın bir geçmişe kadar feminizm; kitap sayfaları ortasında dolaşan, panellerde tartışılan, akademik cümlelerin içinde yankılanan daha ‘soyut’ bir kavramdı. Günümüzde her şey üzere feminizm de dijitalleşerek kendine daha somut bir alan açtı. Elbette bu dönüşüm kendi başına değil, genç bayanların toplumsal mecralarda ömür tecrübelerinden yola çıkarak feminist ve entelektüel içerikler üretmesiyle başladı. Artık kavram bir reels görüntüsü kadar kısa ancak bazen yıllardır içimize çöken bir hissi tanım edecek kadar güçlü bir yankı yaratabiliyor.

Kadınlara nazaran sıkıntı yalnızca anlatmak değil, birebir vakitte anlaşılmak. Bir alakada yaşanan eşitsizliği, işyerindeki görünmez emeği, sokakta hissedilen tedirginliği… Hepsini gündelik hayatın içinden sade ancak çarpıcı bir lisanla yine kuruyorlar. Ve en kıymetlisi, yıllarca ‘normal’ diye kabul edilen pek çok davranışı sorgulamaya açıyorlar. Bu içeriklerin en büyük gücü, yarattığı tanıdıklık hissi. İzleyen bayan birçok vakit ‘Ben de bunu yaşıyorum’ diye düşünüyor. İşte tam da bu noktada ferdi tecrübe kolektif bir lisana dönüşüyor. Feminizm soyut bir ideoloji olmaktan çıkıp hayatın içinden bir farkındalığa evriliyor.

Hikâyelerini anlatıyorlar

Elbette bu yeni anlatı kendi içinde tartışmaları da beraberinde getiriyor; yüzeyselleşme riski, algoritma pürüzüne takılma, süratli tüketim kültürüne eklemlenme, kimi kavramların içinin boşalması üzere… Lakin buna karşın göz arkası edilemeyecek bir gerçek var: Bu içerikler sayesinde feminizm daha çeşitli kitlelere ulaşıyor. Tahminen de bu yüzden toplumsal medya feminizm için yalnızca bir mecra değil; bir eşik. Bayanların kıssalarını anlatabildiği, yalnız olmadığını fark ettiği bir alan.

Feminist içerikler üreten genç bayanların sayısı Türkiye’de her geçen gün artıyor. Instagram’da, YouTube’da ve podcast’lerde farklı bahisleri gündeme taşıyorlar. Aslında yaptıkları şey feminist uğraşın hudutlarını fizikî alanların ötesine taşıyarak onu daha görünür ve kapsayıcı hale getirmek. Bu yazıda radarıma takılan 8 hesaptan bahsedeceğim lakin aslında çok daha fazlası olduğunu da söylemeliyim.

En bilinen hesaplardan biri Aylak Damla. Instagram’da ve YouTube kanalında gündeme dair bahisleri feminist teoriyle çözümleyerek sunuyor. Bir başkası ‘Cinsiyet Belası’ hesabıyla Eyşan Sarpaş: İçeriklerinde ‘normal’ diye öğretilenleri sorguladığı bir görüntü serisi yürütüyor. Görüntülerinden birinde ‘Mağdurun beyanı esastır’ unsurunun nasıl çarpıtılarak ‘Kadının beyanı esastır’ formunda sunulduğunu herkesin anlayabileceği lisanla anlatıyor. Bu prensibin erkekler dahil, tüm mağdurları kapsadığını vurguluyor.

Feminist içerik üreticileri ortak tabanda üretseler de anlatı biçimleri farklı. Bu da dijital alanda yükselen feminizmin çeşitliliğini arttırıyor. Örneğin Suzan Yönlüer tıpkı isimli Instagram hesabında mizahi lisanla bayanların edindiği hayat haklarının dünden bugüne karşılaştırmasını skeç tadında anlatıyor. Nagehan Haliloğlu’ysa ‘Kraliyet Magazini’ adlı hesabında tarihteki bayan öykülerini sosyolojik perspektifle aktarıyor. Akademik metinlerin sonlarından çıkıp hayatın içine karışan bu yeni anlatıyı şekillendiren başka isimler; Sena Özden Alan (@senaln), Zahide (@zasiven), Elif Alpar (@eelifaalpar) ve Destina Çavdar Alçı (@destinacavdarr).

Özetle feminizmin dijital dönüşümü daha fazla bayanın kendini tabir etmesine alan açıyor. Feminizm makul çevrelerin değil, daha geniş kitlelerin ortak lisanı haline geliyor.

Yazıyı, Aylak Damla’nın Feminist Çerçeve’ye verdiği röportajındaki kelamlarıyla bitirelim: “Kolektif manada dijitalleşmenin şimdi başındayız. Lakin ne olursa olsun, kişisel olarak feministlerin dijitalde giderek daha kalabalık formda seslerini yükselttiği bir devirdeyiz. Artık yalnızca ‘hashtag’ kampanyalarından bahsetmiyoruz; birebir vakitte feminist kanıyı görüntü ve podcast’lerle yaymak, feminist bir dijital alan yaratmak değerli hale geldi. Bilhassa bayan ve LGBTİQ+ düşmanlığının dijitalde yeni kanallar bulduğu bu türlü bir devirde. Dijital alan hâlâ kırılgan, süreksiz ve filtreli bir taban. Sokakta kurulan gayret bağları kadar güçlü değil. Lakin bu onun bedelsiz olduğu manasına gelmiyor. Tam bilakis, dijital alanları; sokağın sürekliliğini kurduğumuz, fikirleri sirkülasyona soktuğumuz, birbirimizi bulduğumuz ve görünür olduğumuz mecralar olarak düşünmeliyiz.”