Doha’da kritik saatler: İran ve ABD heyetleri Katar yolunda

İran ve ABD’ye ilişkin teknik heyetler, hafta sonu yaşanan karşılıklı füze ataklarının süreksiz ateşkese yönelik telaşları artırmasının akabinde, Doha’da yapılması planlanan kritik toplantı için hareket etti.

Ancak iki ülke arasında direkt bir temas kurulup kurulmayacağı konusundaki belirsizlik sürüyor.

İran tarafı ABD ile rastgele bir görüşme planlanmadığını açıklarken , ABD Başkanı Donald Trump ise İran’ın talepte bulunduğunu ve görüşmenin Doha’da gerçekleşeceğini belirtti .

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump’ın özel temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff’un müzakere heyetine öncülük etmek üzere Katar’a gideceğini bildirdi.

Trump, Oval Ofis’te gazetecilere yaptığı açıklamada, “Doha’daki toplantı tahminen kıymetli olacak, tahminen de olmayacak. Göreceğiz” ifadelerini kullandı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Doha’ya teknik bir heyet gönderdiklerini doğrulamakla birlikte, bu ziyaretin ABD heyetinin programıyla hiçbir ilgisi olmadığını açıkladı.

Bekayi, “Önümüzdeki günlerde ABD tarafıyla hiçbir seviyede müzakere toplantısı yapmayacağız” dedi.

Nisan ayında duyuru edilen ateşkesi uzatmak, İran’ın nükleer programını ele almak ve kalıcı bir barış sağlamak emeliyle hazırlanan 14 maddelik mutabakat zaptını uygulamak için tarafların 60 günlük müddeti var.

Ancak görüşmelerde ilerleme durma noktasına gelmiş durumda ve taraflar birbirini mutabakat koşullarını ihlal etmekle suçluyor.

LÜBNAN SINIRINDA YENİ ANLAŞMA

Ortadoğu’daki diplomatik hareketlilik sürerken, İsrail ile Lübnan arasında 26 Haziran’da imzalanan çerçeve anlaşması bölgedeki askeri ve siyasi istikrarları yine tartışmaya açtı.

Siyaset bilimciler ve bölge uzmanları, İsrail’in Lübnan’ın güneyinden çekilmesini Hizbullah’ın silahsızlandırılması kuralına bağlayan bu güvenlik muahedesinin, çatışmayı çözmek yerine mevcut düğümü daha da sıkılaştırabileceğini belirtiyor.

Hizbullah’ın silah bırakmayı kesin bir lisanla reddetmesi ve Lübnan hükümetinin bu kararı dayatabilecek askeri yahut siyasi güce sahip olmaması, uzlaşının uygulanabilirliğini zayıflatıyor.

Analistler, Hizbullah’ın silahsızlanmaması durumunda İsrail’in Lübnan’ın güneyindeki askeri varlığını legal bir tabanda süresiz olarak sürdürebileceğini, bu durumun Lübnan devletini egemenliğini geri kazanamadığı bir açmaza sürükleyeceğini kaydediyor.

İsrail, Hizbullah’ın Tahran ile dayanışma gerekçesiyle başlattığı akınların akabinde Lübnan’ın güneyinde yaklaşık 10 kilometre derinliğinde bir tampon bölge oluşturmuş durumda.

Londra Ekonomi ve Siyasal Bilgiler Okulu’ndan (LSE) akademisyen Fawaz Gerges, mutabakatın hayata geçirilmesi imkansız bir kurala dayanması sebebiyle “ölü doğduğunu” söz etti.

Reuters’a konuşan Gerges, koşulların tampon bölgeyi uzun vadeli hale getirdiğini ve İsrail’e diplomatik bir avantaj sağladığını ekledi.

Washington’da imzalanan çerçeve anlaşması, İsrail’in Lübnan topraklarında gözü olmadığını beyan ederken, Lübnan ordusunun güneydeki otoritesini Hizbullah dahil tüm devlet dışı silahlı kümelerin silahsızlandırılması koşuluna bağlıyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, muahedeyi tarihi bir muvaffakiyet olarak nitelendirirken, ordu birliklerinin kuzey sonunu korumak ismine güvenlik bölgesinde kalacağını açıkladı.

Netanyahu, “Hizbullah ve başka terör örgütleri silahsızlandırılana kadar bu bölgeyi elimizde tutmaya devam edeceğiz” dedi.

Lübnan Cumhurbaşkanı Jozef An muahedeyi egemenliğin tesisi yönünde birinci adım olarak selamlasa da Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, metnin bir uzlaşı değil “dayatma belgesi” olduğunu ve uygulanmayacağını belirtti.

Hizbullah lideri Naim Kasım anlaşmayı “hükümsüz” ve “teslimiyet” olarak nitelendirerek savaşa devam edeceklerini duyururken, Hizbullah Milletvekili Hassan Fadlallah ise iç çatışma ihtarında bulundu.

Beyrut merkezli analist Michael Young, mutabakatın Lübnan’daki hassas mezhepsel istikrarları sarsarak Şii toplumunun ayaklanmasına ve bir iç çatışmaya yol açabileceği ihtarını yaptı.

Eski İsrail askeri istihbarat vazifelisi Danny Citrinowicz de Hizbullah’ın lağvedilmesinin gerçekçi olmadığını belirterek, “Hiçbir şey değişmeyecek. İsrail geri çekilmeyecek, Hizbullah da silah bırakmayacak” değerlendirmesinde bulundu.