Ateşkes mühleti dolmak üzereyken ABD-İran çizgisinde müzakere muamması

ABD ve İran ortasında “çifte abluka” altındaki Hürmüz Boğazı’nın gemi geçişine açılması koşuluyla ilan edilen iki haftalık ateşkeste müddet yarın prestijiyle sona erecek. ABD Başkanı Donald Trump önceki gün yaptığı açıklamayla, tarafların 21 saat süren birinci görüşmelerinin ikinci tipi için Pakistan’ın başşehri İslamabad’da bir ortaya geleceğini duyurmuştu. Fakat dün İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, “İslamabad’a gitme planımız yok” dedi. Trump buna karşın gün içinde yaptığı açıklamalarda “bugün muahede imzalayabiliriz” diyerek Tahran idaresinden öteki bir tablo çizdi. Tüm dünya ateşkesin uzatılması ve kesin barış yolunda somut adımlar beklerken taraflardan gelen çelişkili açıklamalar başları karıştırdı.

Tahran idaresinden “İslamabad’a gitme planımız yok” açıklamasına rağmen ABD Başkanı Trump’ın gün boyunca “biz mutabakat yapmaya gidiyoruz” bağlamında demeçler vermesi, müzakerelerin akıbeti hakkında başları karıştırdı.

İRAN BİRİNCİ GÜN CEVAP VERMEDİ

Müzakere masası etrafındaki belirsizlik evvelki gece İran kaynaklı haberlerle başladı. Trump’ın pazar günü yaptığı “İslamabad’da görüşeceğiz” açıklamasının akabinde İran tarafından resmi bir açıklama gelmemişti. ABD’nin o gece bir İran gemisine müdahale etmesinin akabinde ajanslara, Tahran idaresinin görüşmeye sıcak bakmadığı haberleri düşmeye başladı. İran Dışişleri Sözcüsü Bekayi de dün sabah, “Şu anda bir sonraki müzakere tipi için bir planımız yok” dedi.

BEKAYİ: ŞU AN İÇİN PLANIMIZ YOK

ABD’nin ‘çelişkili davranışlar’ sergilediğini ve “ciddi olmadığını” belirten Bekayi, Washington idaresinin masaya çok ve gerçekçi olmayan talepler sunduğunu kaydetti. ABD’nin ateşkesin birinci gününden itibaren mutabakat koşullarını ihlal ettiğini söyleyen Bekayi, Amerikan donanmasının Hürmüz Boğazı’nda İran’a karşı başlattığı ablukaya işaret etti. Bekayi, “ABD’lilerin evvelki müzakereler sırasında bize saldırdıklarını unutmadık” diyerek ABD’ye duydukları güvensizliğin altını çizdi.

TRUMP ‘YOLDALAR’ DEDİ

Bekayi’nin açıklamalarına karşın Trump müzakerelerin yapılacağı tarafında demeçler verdi. Gün içinde Amerikan basınında çeşitli gazete ve televizyonlara konuşan Trump, Lider Yardımcısı JD Vance, özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’in yer alması beklenen heyetin “akşam saatlerinde İslamabad’a varacağını” kaydetti. Fox News’a “İslamabad’da bir mutabakat imzalanma ihtimali” olduğunu söyleyen Trump, en son bir barış muahedesi için “İran liderliğiyle görüşebileceği” telaffuzunu yineledi. Trump, New York Post gazetesine ise, “Görüşmeyi bekliyoruz. Bu noktada kimsenin oyun oynayacağını sanmıyorum” dedi. Trump daha sonra Bloomberg’e verdiği demeçte ise “kötü bir mutabakat yapma kıymetine tez etmeyeceklerini” belirterek, İslamabad’dan uzlaşı çıkmazsa “ateşkesi uzatma ihtimalinin düşük olduğunu” söyledi. Başka yandan, Trump’ın heyetin yolda olduğunu söylemesine rağmen AP, JD Vance’in konvoyunun Beyaz Saray’da görüldüğünü, İslamabad’a gitmediğini yazdı.

Uluslararası gemi trafiği izleme platformlarına nazaran dün Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği neredeyse büsbütün durma noktasına geldi.

‘OLUMLU SİNYAL ALDIK’

Pakistanlı bir yetkili İran’dan olumlu sinyal aldıklarını belirtirken, İslamabad’dan gelen bilgiler de hazırlıkların “görüşmeler yapılacakmış gibi” devam ettiği tarafında. Kentte yer alan Kırmızı Bölge’deki iki ana otel, heyetlerin gelişine hazırlık olarak boşaltıldı. Uçuş takip dataları ise son 48 saat içinde irtibat ekipmanları, konvoy dayanağı ve ek ekipman taşıyan en az altı ABD hükümet uçağının Rawalpindi’deki Parıltı Han Hava Üssü’ne iniş yaptığını gösterdi.

İRAN GEMİSİNE ASKER İNDİRDİLER

ABD donanması, evvelki gece İran’a ilişkin bir konteyner gemisine el koydu. Umman Denizi’nde seyreden 294 metre uzunluğundaki Touska, Çin’deki bir kimyasal depolama limanından yüklü kargoyla İran’ın Bender Abbas limanına hakikat ilerliyordu. ABD Donanması’na ilişkin USS Spruance destroyer gemisi, İran kıyılarının 48 kilometre güneyinde bulunan Touska’ya yaklaşarak “ilerlemeyin” uyarısı yaptı. Altı saat süren ihtarların akabinde makine kısmı MK-45 deniz topu kullanılarak amaç alındı ve amfibi atak gemisi USS Tripoli’den deniz piyadeleri helikopterle Touska’ya çıktı. Üst seviye bir ABD’li yetkili gemi mürettebatının silahlı direniş göstermediğini belirtti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, İran gemisi Touska’ya yapılan müdahalenin görüntüsünü paylaştı.

MİSİLLEMEDEN VAZGEÇTİLER

Krizin akabinde geminin ABD denetimine alındığı belirtilirken, İran’ın İhtilal Muhafızları’na bağlı Hatemül Enbiya Merkez Karargâhı, “ABD’nin deniz haydutluğuna misilleme yapılacağını” açıkladı. Lakin saatler sonra yapılan ikinci açıklamada, Touska’nın mürettebatının ailelerinin can güvenliği münasebet gösterilerek misillemenin ertelendiği belirtildi. Touska, 13 Nisan’da yürürlüğe giren ablukadan bu yana ABD güçleri tarafından baskın gerçekleştirilen birinci gemi oldu. Öte yandan CNN’e konuşan uzmanlara nazaran yükü hâlâ bilinmeyen olan geminin incelemelerden sonra “ganimet” olarak ABD hükümetinin mülkiyetine geçebileceği düşünülüyor.