İsrailli Maariv gazetesinin haberine nazaran, Türkiye ve Suriye, İsrail’in Avrupa’ya açılan kapı olmasını engellemek için ortak bir strateji izliyor. İsrail’in eski üst seviye askeri yetkililerinden Emekli Yarbay Amit Yagur, Türkiye liderliğindeki bloğun İsrail’i denklemden çıkarmaya yönelik bir teşebbüs içinde olduğunu savundu. Uzmanlar, iki kıta ortasındaki ticaretin istikametini belirleyecek bu rekabette jeopolitik faktörlerin belirleyici olacağı görüşünde birleşti.
ASYA-AVRUPA TİCARETİNDE İKİ RAKİP KORİDOR
Asya ile Avrupa ortasında kara yolu üzerinden kurulacak ticaret koridorları, Süveyş Kanalı ve Babu’l Mendeb Boğazı üzere deniz geçişlerine olan bağımlılığı azaltma potansiyeli taşıyor. Bu güzergahların nakliye müddetlerini üçte bir oranında kısaltması bekleniyor. İran’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlikler, daha evvel teorik seviyede tartışılan bu projeleri acil birer probleme dönüştürdü.
Bir yanda İsrail’in IMEC planı bulunuyor. Proje, eylül 2023’te Hindistan’daki G20 zirvesinde dönemin ABD Başkanı Joe Biden, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman’ın iştirakiyle duyurulmuştu. Bu plan, malların Hindistan’dan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Suudi Arabistan, Ürdün ve İsrail üzerinden karayoluyla Hayfa limanına, akabinde deniz yoluyla Avrupa’ya taşınmasını öngörüyordu.
Yaklaşık 2 bin kilometre uzunluğundaki karayolu güzergahının, Süveyş Kanalı üzerinden yapılan deniz yoluna kıyasla nakliye arasını 4 bin kilometre kısalttığı hesaplanıyor. Proje, şubat 2026’da Hindistan Başbakanı Modi’nin Beyaz Saray ziyaretinde yeni bir ivme kazandı. ABD Başkanı Donald Trump, bu ziyaretin akabinde yaptığı açıklamada, “Tarihin en büyük ticaret yollarından birinde, Hindistan’dan İsrail’e, İtalya’ya ve oradan da Amerika ABD’ye uzanan bir yol üzerinde birlikte çalışmayı kabul ettik” tabirlerini kullandı.
KALKINMA YOLU PROJESİ
Türkiye ise IMEC projesine alternatif olarak Kalkınma Yolu Projesi’ni hayata geçiriyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Irak’ın güneyindeki El-Faw limanını Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayacak yaklaşık 1200 kilometrelik ulaşım koridoruna öncülük ediyor. Nisan 2024’te Türkiye, Irak, Katar ve BAE, varsayımı maliyeti 17 milyar dolar olan proje için mutabakat zaptı imzaladı.
Ulaştırma Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, projeye için yaklaşık 20 milyar dolarlık bir yatırım planı sundu. Plan, Irak ağına bağlanacak 2 bin 94 kilometrelik Türkiye demiryolu çizgilerini da kapsıyor. Plana nazaran saatte 300 kilometre süratle hareket eden yüksek süratli trenler Basra Körfezi’ni Avrupa’ya bağlayacak, El-Fav limanından çıkan sevkiyatlar karayoluyla Londra’ya ulaşabilecek.
İsrailli emekli Yarbay Amit Yagur, İsrail medyasına yaptığı değerlendirmede, Türkiye’nin bu ataklarının gerisinde stratejik hesaplar bulunduğuna dikkat çekerek, “Bölge ülkelerini, altyapının kuzeye, Ürdün üzerinden Suriye’ye ve oradan da Avrupa’ya açılan kapı olarak Türkiye’ye uzanmasını desteklemeye çekmek istiyorlar. Tüm bunları yaparken İsrail’i taammüden atlayıp, Avrupa’ya açılan kapı olmasını engellemeyi amaçlıyorlar” yorumunda bulundu.
SURİYE FAKTÖRÜ
Suriye’de aralık 2024’te yaşanan siyasi değişim, Türkiye ile Körfez ülkeleri ortasında yaklaşık 14 yıldır kesintili olan kamyon nakliyatının yine başlamasına imkan sağladı. Türkiye Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Ankara’nın 1 yıl içinde Türkiye’den Suriye ve Ürdün üzerinden Körfez ülkelerine kara yolu koridoru açacağını duyurdu. Bu gelişme, iki ülke ortasındaki ekonomik işbirliğini yeni bir boyuta taşıdı.
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, Kızıldeniz ya da Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek rastgele bir aksaklık durumunda Suriye’nin stratejik pozisyonu nedeniyle tedarik zinciri için inançlı bir liman olduğunu belirtti. İsrail basınında çıkan haberlere nazaran, Şam idaresi Ürdün üzerinden Suudi Arabistan’a bağlanacak yüksek süratli tren çizgisi ve Suudi Arabistan’ın kuzeydoğusundan Suriye limanlarına uzanan bir petrol boru çizgisi ağı projeleri üzerinde görüşüyor.
İsrailli Kan News’te yer alan bir makalede, Türkiye ve Suriye’nin Körfez’den Avrupa’ya uzanacak ticaret yolunda İsrail’i saf dışı bırakacak yeni bir ekonomik koridor kurmak için birlikte çalıştığına dikkat çekildi. Haberde, bu işbirliğinin İsrail’in bölgedeki ekonomik entegrasyonunu zayıflatma potansiyeli taşıdığı vurgulandı.
İSRAİL’İN TELAŞI: MİLYARLARCA DOLARLIK KAYIP RİSKİ
İran’daki savaş ve Babu’l Mendeb Boğazı’nın da kapatılma mümkünlüğü, bölgedeki ticaret güzergahlarının geleceğini bilinmeyen hale getirirken, Türkiye’nin atılımlarına yeni bir yer hazırladı. Hürmüz Boğazı’ndan günde yaklaşık 21 milyon varil petrol (dünya deniz petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’i) ve dünya sıvılaştırılmış gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si geçiyor. Uzmanlar, bu sıvılaştırılmış gaza karadan neredeyse hiç alternatif bulunmadığını, Kuveyt, Katar ve Bahreyn’in büsbütün boğaza bağımlı olduğunu kaydetti.
Yagur, “Bir yandan İran’la ve Babu’l Mendeb Boğazı’nın da kapatılma olasılığıyla uğraşırken, öbür yandan da neredeyse eş vakitli olarak daha fazla ilerleme için fırsatlar yaratan Türkiye liderliğindeki bloğun İsrail’i denklemden çıkarmak için harekete geçtiği duruma dikkat etmek gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
KALKINMA YOLU’NA 930 MİLYON DOLARLIK FİNANSMAN
İsrail’in kesin güzergaha dahil edilmemesi durumunda gelecekte milyarlarca dolarlık kayıplar yaşayabileceği belirtiliyor. Dünya Bankası, Irak’taki demiryollarının rehabilitasyonu için 930 milyon dolarlık finansmanı onaylarken, İsrail medyası bu kararın Türkiye’nin Kalkınma Yolu projesine verilen milletlerarası dayanağı gözler önüne serdiği yorumunu yaptı.
Öte yandan Hindistan ile Avrupa Birliği ortasında 2026 başında imzalanan özgür ticaret muahedesi, IMEC projesine takviye niteliği taşıyor.
ULUSLARARASI AKTÖRLERİN ROLÜ
Uraloğlu’nun açıklamasına nazaran, Kalkınma Yolu Projesi için Türkiye, Irak, Katar ve BAE ortasında finansman modeli konusunda mutabakata varıldı. Uraloğlu, artık projenin hayata geçirilmesi gerektiğini söz etti. İsrail medyası, Uraloğlu’nun açıklamalarına dikkat çekerek projenin hayata geçirilmek üzere olduğunu vurguladı.
Fransa ise IMEC projesini takviyeler nitelikte durum aldı. Şubat 2026’da Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn, Beyrut ve Trablus limanlarının IMEC koridoruna dahil edilmesi için Fransız Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’a resmi bir talepte bulundu. Macron’un IMEC Özel Temsilcisi Gerard Mestrela, Lübnan’ın resmi talepte bulunmasından evvel Abda Sarayı’nda Avn ile görüşmüştü.
İki proje paralel olarak ilerlerken, uzmanlar rekabetin sonucunun yalnızca finansman ve altyapı yatırımlarıyla değil, temel olarak jeopolitik istikrarlarla belirleneceğini kaydetti. Türkiye’nin son devirde Suriye ve Körfez ülkeleriyle geliştirdiği işbirliği ağı, Ankara’nın bölgedeki ekonomik entegrasyon ataklarına ivme kazandırırken, İsrail basını, Tel Aviv’in yeni denklemde pozisyonunu muhafaza uğraşının önümüzdeki devrin en kritik başlıklarından biri olarak öne çıktığını belirtti.