ABD ve İran ortasında tüm dünyanın beklediği mutabakat İsviçre’nin Cenevre kentinde düzenlenmesi öngörülen merasimi beklemeden imzalandı. G7 Başkanlar Doruğu için Fransa’da bulunan Donald Trump mutabakat zaptını Versay Sarayı’nda onuruna verilen yemek sırasında atarken, o ana ilişkin imajlar Beyaz Saray’ın toplumsal medya hesaplarından paylaşıldı. İran tarafında ise mutabakatın Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalandığı duyuruldu. Arabulucu Pakistan’ın Cumhurbaşkanı Şahbaz Şerif de imzaların atıldığını açıkladıktan sonra Türkiye’ye rolü ve katkısı nedeniyle teşekkür etti. Başkanların imzasının akabinde İsviçre’de bir merasim yapılıp yapılmayacağı belirsizliğini korurken, ABD basını ortaya çıkan 14 unsurluk mutabakat zaptının İran’ın çıkarlarını ön plana aldığı gerekçesiyle Trump idaresini gaye tahtasına koydu.
BEKLENENLER OLMADI
Üzerinde mutabakata varılan hususların, başta Lider Trump ve üst seviye Amerikalı yetkililer tarafından savaşın başından bu yana lisana getirilen stratejik gayelerden uzak olduğu yorumları yapılırken, ‘O vakit savaş neden yapıldı’ sorusu ortaya çıktı.
En şimdiki haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
Washington, İran’a 28 Şubat’ta başlattığı savaşa, ülkenin nükleer programını büsbütün ortadan kaldırmak, balistik füze altyapısını yok etmek ve Hizbullah üzere bölgesel vekil güçlerin finansmanını sonsuza dek kesmek maksadıyla başladı. Hatta o denli ki; Trump, Tahran’da bir rejim değişikliğinin olabilecek en âlâ şey olduğunu söylemekten bile geri durmadı. Lakin ABD-İsrail için süreç beklendiği üzere ilerlemedi.
SAVAŞ ÖNCESİ DURUMA DÖNDÜ
Anlaşmanın çabucak akabinde Wall Street Journal’a konuşan Trump’ın, “Rejim değişikliği hiçbir vakit umurumda olmadı. Mevcut İran idaresi, şu ana kadar muhatap olduğumuz en rasyonel grup” formundaki açıklaması, müttefikleri ortasında şok tesiri yarattı. Trump savaşa girerken İran’ın nükleer programının büsbütün ortadan kalkacağını, uranyum zenginleştirmenin sıfırlanacağını ilan etmişti. Lakin İslamabad Mutabakatı, İran’ın mevcut nükleer statüsünü koruyor. Uranyum stoklarının geleceği ise ucu açık müzakerelere bırakıldı. ABD’nin buradaki tek çıkarı, “İran nükleer silah geliştirmeyeceğini teyit eder” unsuru oldu ama bu tabir savaş öncesinde de Tahran’ın telaffuzuydu.
FÜZE VE VEKİL GÜÇLER
Başta İsrail olmak üzere bölgesel güvenliğin ana kuralı olarak sunulan “İran’ın füze programının tasfiye edilmesi” amacı, 14 unsurluk metinde yer bulamadı. İran füze teknolojisini masada korudu. O denli ki Trump son olarak bölgedeki öbür ülkelerin elinde balistik füzeler varken yalnızca İran’a “hayır” demenin adil olmayacağını bile söyledi. Savaş, bölgedeki Hizbullah ve Husileri bitirme amacıyla başlamasına karşın tam aykırısı oldu. ABD, İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını durduran bir ateşkese imza atmak zorunda kaldı.
İRAN NELER KAZANDI
ABD’nin elde edemediklerinin yanı sıra alanda direnen İran’ın masada kazandıkları da dikkat cazibeli. Mutabakat zaptında İran’ın yine yapılanması için 300 milyar dolar fon taahhüt edilirken sonuncu mutabakatın modülü olarak BM ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kaynaklı tüm ABD yaptırımları kaldırılacak. İran’a ilişkin dondurulmuş varlıklar özgür bırakılacak. Muahede sürecinde ABD Hazine Bakanlığı İran ham petrolü, petrol eserleri, bankacılık, sigorta ve nakliye üzere alanları için muafiyetler tanıyacak. Hürmüz’deki geçişlerin geleceği için İran ve Umman müzakerede bulunacak. Bu da Hürmüz’deki savaş öncesi statükonun İran lehine değişebileceği manasına geliyor. İran Meclis Başkanı Muhammed Kalibaf, kazanımları, “Savaşı biz kazandık. ABD ve İsrail’i yendik” kelamlarıyla tabir etti. Bu ortada dün akşam CENTCOM’dan yapılan açıklamada Hürmüz Boğazı’ndaki ABD ablukasının kaldırıldığı haberi de imzalar sonrasında ABD’nin attığı birinci adım oldu.
İSRAİL MUAHEDEDEN ŞAD DEĞİL
ABD-İran ortasındaki mutabakat Washington-Tel Aviv ortasında ipleri gerdi. Mutabakatta yer verilen Lübnan’daki akınların durdurulması hususu İsrail’de rahatsızlık yarattı. Mutabakata karşın dün Lübnan’ın güneyindeki Kfar Tebnit kasabasına dron saldırısı düzenleyen İsrail ordusunun Tel Aviv’den bölgede operasyonel hareket özgürlüğü talep ettiği, ABD ile de Lübnan’ın güneyindeki işgaline ait kapsamlı görüşmeler gerçekleştirildiği sav ediliyor. İsrail Diaspora Bakanı Amichai Chikli de yaptığı açıklamada, Lübnan hududundaki BM onaylı gayriresmi sınır olan ‘Mavi Hat’ gerisine çekilmenin ‘başarısızlık’ olacağını, gerektiğinde ABD’ye ‘hayır’ demeyi bildiklerini vurguladı.
VANCE İSRAİL’İ AMAÇ ALDI
ABD-İsrail ortasındaki İran çatırdaması yeni değil. Son devirde Trump ve Netanyahu ortasında gergin telefon görüşmeleri yaşanmış, Trump bunları doğrulayarak İsrail’in Beyrut’a yönelik hücumlarını eleştirmişti. Wall Street Journal gazetesi de ABD tarafındaki memnuniyetsizliğin Trump ile hudutlu olmadığını tez etti. Trump’ın yakın etrafına Netanyahu’nun ‘sürekli askeri müdahale taleplerinden bıktığını’ söylediği belirtilen haberde, idaredeki birden fazla yetkilinin de Netanyahu’nun ülke içindeki siyasi hesapları nedeniyle savaşı uzatmaya çalıştığını düşündüğü ve bunun Washington’da hoşnutsuzluk yarattığı ileri sürüldü. Çünkü dün ABD Lider Yardımcısı JD Vance de ABD’ye yönelik İsrail’deki tenkitlere İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ile Maliye Bakanı Bezazel Smotrich’in isimlerini vererek “9 milyonluk ülkesiniz. Karşılaştığınız her ulusal güvenlik sıkıntısını çözmek için yalnızca öldürerek bir çıkış yolu bulamazsınız” tabirleriyle sert biçimde eleştirdi. Vance ayrıyeten “İsrail’deki tüm bu panik havasını tuhaf buluyorum zira bence bu, güvensizlikten kaynaklanıyor” dedi.?