ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yarın Katar’ın başşehri Doha’da toplantı yapılacağını açıkladı.
Sosyal medyadaki paylaşımında hususa ait ayrıntı vermeyen Trump, “İran toplantı talebinde bulundu. Toplantı yarın Doha’da gerçekleşecek” sözlerini kullandı.
Beyez Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Fox News televizyonuna yaptığı açıklamada, ABD Başkanı’nın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’ın görüşmelere katılacağını doğruladı.
Leavitt, “Özel Temsilci Witkoff ve Jared Kushner, mutabakat zaptını görüşmeye devam etmek üzere bu hafta üst seviye toplantılar için Doha’ya seyahat edecek. Bu üst seviye görüşmelerin yanı sıra teknik görüşmeler de gerçekleştirilecek” dedi.
Sözcü ayrıyeten, “Biz kendi hissemize düşen ateşkes yükümlülüklerini yerine getiriyoruz. Şiddete şiddetle karşılık verilecektir” ihtarında bulundu.
İki ülke arasında dört aydır süren savaşı sonlandırmak gayesiyle 17 Haziran’da 14 maddelik mutabakat zaptı imzalanmıştı .
Taraflar, muahede çerçevesinde askeri aksiyonları durdurmayı ve global petrol ile sıvılaştırılmış doğalgaz sevkiyatının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı tekrar trafiğe açmayı kabul etmişti.
Ancak Hürmüz Boğazı’nda perşembe günü kargo gemisinin İran kaynaklı mühimmatla vurulmasıyla başlayan karşılıklı misilleme hücumları, bu hassas muahedeyi tehlikeye soktu.
Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkmasına yol açarak global enflasyonu yükseltmişti. Bu durum, ABD’de yaklaşan ara seçimler öncesinde Trump idaresi için siyasi açmaza dönüştü.
Trump, paylaşımlarında düşen petrol ve akaryakıt fiyatlarını öne çıkardı. İmzalanan mutabakat zaptı, tarafların İran’ın nükleer programı üzere çetin hususları ele alacağı 60 günlük derinlemesine müzakerelerin önünü açıyor. Fakat iki taraf da üzerinde uzlaşılan konulara dair çelişkili açıklamalar yapmayı sürdürüyor.
Bu sabah prestijiyle hafta sonu yaşanan askeri hareketliliğin mutabakatın kırılganlığını ortaya koymasıyla Brent petrolü vadeli süreçleri yaklaşık yüzde 1 bedel kazandı.
ABD ve İran, birbirlerini süreksiz ateşkesi ihlal etmekle suçluyor. İran, pazar günü erken saatlerde Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD askeri tesislerine füze ve insansız hava araçlarıyla hücum düzenlemişti.
Saldırılar, Trump’ın toplumsal medyadaki “Artık makul davranamayacağımız bir noktaya gelebiliriz ve askeri olarak başlattığımız işi tamamlamak zorunda kalabiliriz. Bu gerçekleşirse, İran İslam Cumhuriyeti artık var olmayacaktır” ikazının akabinde yaşandı.
Kuveyt ordusu hava savunma sistemlerinin füze ve insansız hava araçlarına karşılık verdiğini açıklarken, Bahreyn’de de siren sesleri duyuldu.
İran Devrim Muhafızları Ordusu ise ABD ataklarının ateşkesi ihlal ettiğini belirterek bölgedeki Amerikan üslerinin gelecek günlerde güç anlar yaşayacağını açıkladı.
DOHA’DA TEKNİK SÜREÇ BAŞLIYOR
Gelişmelere aşina kaynak, tarafların süreksiz barış mutabakatının uygulanması üzerindeki çalışmalarını sürdürmek üzere Doha’da bir araya geleceğini aktardı.
Kaynak, arabulucuların mümkün olayları önlemek ismine “gerilimi düşürme kanalları” kurduğunu bildirdi.
Üst seviye İranlı kaynak da Reuters’a verdiği demeçte Doha’da yapılacak toplantının, İsviçre’de düzenlenen evvelki teknik görüşmelerden farklı olarak direkt Hürmüz Boğazı’nın idaresi ve askeri hareketliliğin azaltılmasına odaklanacağını belirtti.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, devlet medyasında yer alan açıklamasında, mutabakat doğrultusunda Katar’da dondurulan 12 milyar dolarlık varlığın 6 milyar dolarlık kısmının hür bırakılacağını söyledi.
Petrol ve petrokimya dallarına yönelik yaptırım muafiyetlerini içeren mutabakatı “İran halkı için büyük zafer” olarak nitelendiren Pezeşkiyan’ın akabinde, üst seviye İranlı yetkili de Doha ve Tahran’ın birinci dilimin iki modül halinde özgür bırakılmasına ait teknik ayrıntılarda son kademeye geldiğini kaydetti.
Diğer yandan, İran Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kazım Garibabadi, Trump’ın açıklamasından evvel yaptığı değerlendirmede bu hafta için teknik çalışma grubu toplantısının planlanmadığını açıklamıştı.
LÜBNAN MUTABAKATINA TEPKİLER
Diğer yandan, Lübnan ile İsrail arasında ABD arabuluculuğunda varılan muahedeye dair belirsizlik sürüyor.
Hizbullah’ın müttefiki olan Emel Hareketi’nin önde gelen isimlerinden olan Lübnan Meclis Başkanı Nabih Berri, Lübnanlıları iç çatışmaya sürükleme riski taşıdığını belirttiği muahedeyi “dikte” olarak nitelendirdi ve uygulanmayacağını söyledi.
Berri, İsrail’in Lübnan’dan çekilmesini sağlayacak tek gerçekçi fırsatın ABD-İran görüşmeleri olduğunu tabir etti.
İsrail ordusu, pazar günü Hizbullah’ın ateşkes ihlallerine karşılık olarak Lübnan’ın güneyindeki üç komuta merkezini vurduğunu ve gece saatlerinde 200 metre uzunluğundaki Hizbullah tünelini imha ettiğini açıkladı.
Hizbullah ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, şu ana kadar ateşkese bağlı kaldığını belirterek vatanını ve halkını savunma hakkını gizli tuttuğunu bildirdi.
Maruni Hristiyan Cumhurbaşkanı Jozef Avn ve Sünni Başbakan Nevaf Selam liderliğindeki Beyrut hükümeti, Hizbullah’ın itirazlarına karşın İsrail ile direkt görüşmeleri sürdürmüştü.
Lübnan hükümeti, Hizbullah’ın 2024 yılındaki savaşta önemli biçimde zayıflamasının akabinde geçen yıldan bu yana örgütün silahsızlandırılması siyasetini takip ediyor.
Cumhurbaşkanı Avn, cumartesi günü Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde, Washington’ın İsrail’e güney Lübnan’dan çekilmesi yönünde baskı yapmasını ümit ettiğini lisana getirmişti.
Geçen cuma günü imzalanan mutabakat, Lübnan ordusunun güneydeki denetimi kademeli olarak devralmasını ve Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını öngörüyor.