Çin, İran savaşı derinleşirken hem Washington hem de Tahran üzerinden stratejik avantaj elde etmeye çalıştığı öne sürüldü.
The New York Times’ta yer alan tahlile nazaran Pekin, bir yandan İran’ı müzakereye zorlarken öbür yandan ticari ve dolaylı takviye kanallarını açık tutarak “çifte hamle” yürütüyor.
Çin tavrına ait “Hem Trump hem de Çin üzerinden kar peşinde” tabirini kullanan gazete, “Başkan Trump’ın Pekin ziyaretinin yaklaşmasıyla birlikte Çin, İran’ı müzakereye zorlarken, şirketleri İran ordusu tarafından kullanılabilecek materyaller ihraç etmeye devam ediyor” değerlendirmesinde bulundu.
TRUMP KARAR BASAMAĞINDA, PEKİN STRATEJİYİ KURUYOR
Trump, İran savaşıyla ilgili atacağı adımları belirlemeye çalışırken, Çin de ortaya çıkacak sonuçtan yarar sağlamak için kendi atılımlarını devreye soktu.
Pekin idaresi, İranlı yetkilileri ABD ile müzakereye teşvik ederken, şirketlerinin İran’a ticari dayanak vermesine sessizce müsaade veriyor. Bu durumun, muhtemel bir savaşta İran ordusuna dolaylı katkı sağlayabileceği söz ediliyor.
ZİRVE ÖNCESİ KRİTİK GÜNDEM
İran savaşı, 14 Mayıs’ta Pekin’de yapılacak Trump–Şi Cinping doruğunun en kıymetli başlıklarından biri olacak.
Yetkililere nazaran Trump, global piyasaları sarsan ve ABD askeri kaynaklarını tüketen çözülmemiş bir krizle Çin’e gitmek istemiyor.
SAVAŞ ÇİN’E AVANTAJ MI, RİSK Mİ?
Analistlere nazaran Çin için tablo iki taraflı:
- ABD’nin Orta Doğu’da yeni bir savaşa saplanması Pekin’in işine geliyor
- ABD mühimmat stoklarının azalması, Çin’le mümkün bir çatışma için risk oluşturuyor
- Washington’un odağının Asya’dan uzaklaşması Pekin’e alan açıyor
Ancak öte yandan Çin iktisadı, artan güç fiyatları ve ABD’nin deniz ablukası nedeniyle olumsuz etkileniyor.
“PEKİN TANSİYONU DÜŞÜRMEK İSTİYOR”
Stimson Center’dan Çin uzmanı Yun Sun, Pekin’in resmi telaffuzunun savaşı büyütmekten yana olmadığını belirterek şu ifadeyi kullandı:
“Bazıları Pekin’in İran’da uzun müddetli bir savaşı destekleyebileceğini düşünse de, Pekin’deki siyaset söylemi aslında tansiyonu azaltmayı destekliyor.”
İki İranlı yetkiliye nazaran Çin ve Rusya, Tahran’ı ABD ile müzakerelere devam etmeye teşvik etti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Çinli mevkidaşı Wang Yi’nin de telefon görüşmesinde savaşı ele aldığı bildirildi.
Çin’in en üst seviye diplomatı Wang Yi’nin İran, İsrail, Rusya ve Körfez ülkeleriyle toplam 26 telefon görüşmesi yaptığı belirtildi.
Yetkililere nazaran Çin, İran’ın ateşkesi kabul etmesinde perde ardında kıymetli rol oynadı.
“ÇİN’DEN SİLAH SEVKİYATI” ŞÜPHESİ
ABD istihbaratı, Çinli bir şirketin İran’a omuzdan fırlatılan füze göndermeye çalıştığına dair bilgilere sahip. Amerikalı yetkililer, Çinli firmaların İran’a hem sivil hem askeri emellerle kullanılabilecek “çift kullanımlı” eserler sağladığını belirtiyor.
ABD Deniz Piyadeleri’nin İran bayraklı bir gemide ele geçirdiği gereçler için Trump şu sözleri kullandı:
“Biraz şaşırdım ancak – zira Lider Xi ile çok güzel bir ilgim var ve onu anladığımı düşünüyordum. Fakat sorun değil. Savaş bu türlü olur, değil mi?”
TRUMP-Şİ ÇİZGİSİ GERİLİYOR MU?
Trump, daha evvel Şi Cinping’e İran’a silah gönderilmemesi için mektup yazdığını ve Xi’nin de “özünde bunu yapmayacağını” belirttiğini açıklamıştı.
Ancak alandaki gelişmeler, iki ülke ortasındaki dengelerin hassas olduğunu gösteriyor.
ÇİN’DEN ABD’YE “SORUMSUZLUK” SUÇLAMASI
Çin Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Pengyu, ABD’nin deniz ablukasını şu sözlerle eleştirdi:
“Bölgenin inançlı ve istikrarlı tutulması ve manisiz geçişin sağlanması, milletlerarası toplumun ortak çıkarına hizmet etmektedir.”
ABD’nin adımını “tehlikeli ve sorumsuz” olarak nitelendiren Liu, “acil önceliğin her ne kıymetine olursa olsun çatışmaların tekrar başlamasını önlemek olduğunu” vurguladı.
“İRAN, ÇİN’E DAHA FAZLA YAKLAŞABİLİR”
Uluslararası Kriz Grubu’ndan Ali Vaez’e nazaran, İran’da İhtilal Muhafızları içinde Çin ile daha derin askeri iş birliği davetleri artıyor:
“Ülkenin bir kısmını Çin’e ipotek etmeleri gerektiğini, aksi takdirde Pakistan’ın bulunduğu noktaya ulaşamayacaklarını söylüyorlar.”
Brookings Enstitüsü’nden Ryan Hass, Çin’in yaklaşımını şöyle özetledi:
“Pekin’in öncelikleri daha pratik. Güç girdilerine muteber erişim ve ihracatları için inançlı pazarlar istiyorlar. Öteki bir bölgenin güvenlik meselelerini kendi sıkıntıları olarak kabul etmek istemiyorlar.”