Gizem: Gülay, internet ve toplumsal medya platformlarının kullanımına ait düzenlemeler içeren yasa değişikliği Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 6 ay sonra da kesin uygulamaya geçilir.
Gülay: Evet, sonunda beklenen oldu. Yasa tam olarak neyi kapsıyor Gizem?
Gizem: Anlaşılabilir bir halde özetlemeye çalışayım. Yeni yasal düzenlemeyle Türkiye’de toplumsal medya platformlarına 15 yaş hududu getirilerek çocukların dijital dünyadaki güvenliği hedefleniyor. Bu kapsamda platformlar, küçük yaştaki kullanıcılar için yaş doğrulama sistemleri kurmak ve ebeveynlerin düzenlemeleriyle kullanım müddetlerini takip edebileceği denetim sistemleri oluşturmakla yükümlü kılındı. Kurallara uymayan mecralara ağır para cezaları ve reklam yasakları uygulanması da kararlaştırıldı. 6 ay sonra yürürlüğe girecek olan bu kararlar, çocuklara özel ayrıştırılmış dijital hizmetler sunulmasını mecburî hale getirerek internet ekosisteminde daha kontrollü bir devir başlatacak. Yani yasak yerine denetimli ve inançlı bir kullanımdan bahsediyoruz.
Gülay: Evet, kıymetli olan da bu. Zira dijital dünya artık çocukların ‘dışında’ bir yer değil. Tam içinde yaşıyorlar. Yasaklamak yerine ebeveyn denetiminde inançlı kullanımını sağlamak kıymetli. Bir de hudut koymak kolay fakat o hududun ardında ne oluyor, onu bilmiyoruz. Hudutlar içinde çocuğa ne kadar eşlik ettiğimiz değerli.
‘Kontrollü kullanım gerekiyor’
Gizem: Bizim meskende bahis bayağı canlı. Lorin 7 yaşında fakat YouTube kanalı açmak istiyor. Görüntü çekelim diye daima fikirlerle geliyor. Ben de daima reddediyorum. Bir müddet sonra kendi başına gizlice kanal açması yerine tahminen de birlikte denetimli kullanmak gerekiyor, haklısın.
Gülay: Bizde tablo bilakis. Bilge
15 yaşında lakin toplumsal medya hesabı yok. Açmak istemiyor. Ben de çok zorlamıyorum. Fakat bazen düşünüyorum… Sanki fazla mı dışında kalıyor?
Gizem: Tam bu iki uç ortasında gidip geliyoruz. Ve asıl soru; biz ebeveynler bu işin neresindeyiz?
Gülay: Ben fark ettim ki ebeveynler daha çok ‘süre’ konuşuyoruz: Ne kadar izledi, ne kadar oynadı? Lakin ‘ne izledi, ne yaşadı’ kısmını bazen kaçırıyoruz. Ve tahminen de en kritik yer orası. Zira çocuklar yaşadıklarını bizimle paylaşmazsa, hududun da manası kalmıyor.
Gizem: Zaten son araştırmalar bunu söylüyor. Geçen hafta İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde BİLGİ ÇOÇA (Bilgi Çocuk Çalışmaları) Araştırma Merkezi ‘Çocukların Gözünden Dijital Dünya’ başlıklı panel gerçekleştirdi. TÜBİTAK takviyesiyle Türkiye genelinde 29 vilayette 1.500 haneyle yürütülen ‘Krizler Çağında Çocuk Olmak: Türkiye’de Pandemi Sonrasında Çocukların Uygun Olma Halini Yine Düşünmek’ başlıklı araştırmanın sonuçlarına nazaran çocukların yarısından fazlası internette karşılaştığı berbat içerikleri aileleriyle paylaşmıyormuş.
Gülay: Yani aslında daima dediğimiz üzere çocuk yalnız… Tahminen çabucak yanımızda, tahminen yan odada ancak ekranın başında tek başına ve inançsız.
Gizem: Daha da çarpıcı bir bilgi var: Türkiye’deki çocukların yaklaşık yüzde 95’i internete erişebiliyor lakin bu çocukların yüzde 53’ü ailelerinin kullanım mühletini nadiren denetim ettiğini belirtiyormuş. Çocukların yaklaşık yüzde 73’ü internet kullanımıyla ilgili ailelerinden neredeyse hiç yardım almıyormuş.
Gülay: O yüzden uzmanlar öteki bir şey söylüyor: Yasaklamak değil, güçlendirmek değerli. Dijital dayanıklılık…
Gizem: Motamot. Çocuğun karşılaştığı riski tanıyabilmesi, yönetebilmesi kıymetli. Zira bu büsbütün kapatılacak bir alan değil. Dijital dünya risklerden ibaret de değil. Birebir vakitte fırsat da… Çocuklar için söz özgürlüğü, bilgiye erişim, öğrenme ve yaratıcılık açısından imkânlar sunuyor.
Gülay: O vakit problem şu galiba: 15 yaş hududu tek başına tahlil değil. Asıl problem her zamanki üzere çocukla kurulan alaka.
Gizem: O denli Gülaycım. Çocukların riskleri yönetebilmesi için dijital dayanıklılık marifetlerinin geliştirilmesi ve bu hususun okul müfredatına entegre edilmesi gerekiyor. BİLGİ Çocuk Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Pınar Uyan Semerci dijital dünyaya ait siyaset ve tartışmalarda onların sesine yer verilmeden gerçek bir anlayış geliştirmenin mümkün olmadığını söylüyor. Semerci ve panele katılan başka uzmanların görüşlerini de okurlarımızla paylaşmak isterim.
Gülay: Bu ortada yarın Anneler Günü. Ailece ekranları kapatıp baş başa geçirelim günü. Tüm annelerin günü kutlu olsun.
‘Neden daima konutta, ekran karşısındalar?’
◊ Prof. Dr. Pınar Uyan Semerci: Çocuklar için dijital alan, doğdukları, yaşadıkları dünyanın modülü. Tıpkı hayatın öteki alanlarında olduğu üzere bu alanda da çocuklar için inançlı alanlar yaratmak, onların riskleri yönetebilmelerini sağlayacak ‘dijital dayanıklılık’ marifetlerini geliştirmek gerekiyor. Okullarda müfredata ve rehberlik hizmetlerine entegre edilmelidir. Ayrıyeten ‘dijital çağda ebeveynlik’ ailelerin dijital okuryazarlığını da geliştirmeyi gerekli kılıyor. Çocuk güvenliği, ailelerin sorumluluğu olmanın yanı sıra başta dijital platformlar olmak üzere eğitimciler ve siyaset yapıcıların da ortak sorumluluğuyla desteklenen bütüncül bir yapıya dönüşmelidir.
◊ Dr. Esra Ercan Bilgiç (İstanbul Bilgi Üniversitesi Dijital Medya ve Çocuk Platformu’nun kurucusu ve Yeni Medya Bölümü’nde öğr. üyesi):?Dijital dünyada çocuklara yönelik içerik riskleri, temas riskleri, siber zorbalık, ekran müddetini yönetememe ve data riskleri üzere riskler mevcut. Lakin çocuk hakları perspektifinden baktığımızda dijital dünyanın birebir vakitte söz özgürlüğü, bilgiye erişim, haber alma, öğrenme, yaratıcılık ve iştirak hakkı açısından değerli fırsatlar sunduğunu da görmek gerekiyor.
◊ Beğenilen Durmuş (Çocuk hakları eğitmeni, danışmanı ve araştırmacısı): Dijital dünyayla ilgili kısıtlamaları konuşurken çocukların içinde bulunduğu fizikî çevreyi de bununla ilişkilendirmek gerekiyor. Çocukların neden daima meskende, ekranın karşısında oldukları sorusunu sormadan bir tahlil bulmak çok mümkün değil.