Londra’nın en kıymetli ve en gösterişli bölgelerinden birinde yıllardır sessizce biriken İran ilişkili servet savları, artık yine gündemin merkezine yerleşti.
Kuzey Londra’daki ve kamuoyunda “Milyarderler Sokağı” olarak bilinen Bishops Avenue üzerinde bulunan birtakım dev arsa ve malikânelerin, İranlı banker Ali Ansari ile temaslı yapılar üzerinden satın alındığı; bu varlıkların da daha sonra İngiliz yaptırımları kapsamında dondurulduğu belirtiliyor.
Bir devir ultra zenginlerin, kraliyet ailelerine yakın isimlerin ve yabancı milyarderlerin beğenilen adresi olan bu caddede bugün kimi mülklerin kapıları kilitli, bahçeleri bakımsız ve toprakları ot basmış durumda. Bu manzara, sadece emlak piyasasının farklı bir detayı değil; İran temaslı paranın yıllar boyunca Batı finans sistemi içinde nasıl dolaşabildiğine dair daha büyük bir tartışmanın sembolü haline gelmiş durumda.
Orta Doğu’daki savaş ve tansiyon başlıklarının yine sertleşmesiyle birlikte, İran idaresinin yurt dışındaki finans ağları daha ağır biçimde mercek altına alınıyor. Batılı yetkililer, bu ağların sadece ticari faaliyetleri değil; rejimin siyasi tesirini, askeri yapılanmasını, dış kontaklarını ve vekil güçlerini destekleyen para trafiğini de kapsadığını öne sürüyor.
Londra ise bu tablonun en dikkat cazip duraklarından biri olarak öne çıkıyor. Zira kent, uzun yıllar boyunca offshore şirketler, vekil paydaşlıklar, farklı ülkelere dağıtılmış şirket zincirleri ve yabancı servete açık yapısı nedeniyle dünya genelinden tartışmalı servetlerin inançlı limanı üzere görüldü. İran irtibatlı para için de birebir durumun yaşandığı konuşuluyor.
MİLYARDERLER SOKAĞI’NDA SESSİZLİK HAKİM
Bishops Avenue, Londra emlak piyasasında neredeyse başlı başına bir simge. Geniş bahçeli dev malikâneler, yüksek demir kapılar, özel güvenlik sistemleri ve milyonlarca sterlinlik tekrar geliştirme projeleriyle anılan bu sokakta yıllar boyunca Suudi prenslerden Rus milyarderlere kadar birçok ultra varlıklı isim görüldü. İranlı kontakların bu tabloya eklenmesi ise İngiliz kamuoyunda ayrıyeten dikkat çekti.
İddiaya nazaran Ali Ansari, 2018 yılında Bishops Avenue üzerindeki birtakım geniş parselleri ve etraftaki öbür mülkleri yaklaşık 90 milyon sterlin düzeyinde bir bedelle satın aldı. Satın alma sürecinin direkt değil, denizaşırı kayıtlı yapılar üzerinden gerçekleştiği tabir ediliyor.
Yani para ve mülkiyet bağlantısı birinci bakışta direkt görünmüyor; ortaya farklı ülke kayıtları, şirket katmanları ve vekil yapılar giriyor. Aslında bu belgeyi dikkat cazip kılan ögelerden biri de tam olarak bu: Batı yaptırımları yıllardır yürürlükte olmasına karşın, rejimle bağlı olduğu öne sürülen servetlerin çok katmanlı yapılar üzerinden lüks emlaklara akabildiği tezi.
Bugün o mülklerin bir kısmı bakımsız halde. Etrafında lüks dönüşüm projeleri yükselirken, kimi yerlerin boş ve yazgısına terk edilmiş imgesi semtte tuhaf bir görüntü oluşturuyor. Olağanda böylesine itibarlı bir caddede her metrekare altın değerindeyken, yaptırım nedeniyle dondurulan varlıkların vakitle fizikî olarak da çürümeye başlaması Londra’daki emlak ve güvenlik tartışmalarını büyütüyor.
LONDRA NEDEN CAZİP BİR ADRES OLDU?
Uzmanlara nazaran bunun nedeni sadece Londra’nın kıymetli bir güçlü kent olması değil. Londra birebir vakitte global para akışlarının, hukuk ofislerinin, muhasebe ağlarının, danışmanlık şirketlerinin ve offshore ilişkili yapıların güçlü olduğu bir merkez. Bu da kaynağı sorgulanan servetler için son derece kullanışlı bir taban yaratıyor. Yani sıkıntı sadece “bir mesken satın almak” değil; serveti görünürde yasal, itibarlı ve korunabilir varlıklara dönüştürmek.
Eleştirmenler, İngiltere’nin yıllar boyunca yabancı servetin kaynağına gereğince sert bakmadığını savunuyor. Rus oligarklardan Orta Doğu sermayesine, Afrika’daki yolsuzlukla zenginleşen hükümet yapılarından Asya kontaklı gölge fonlara kadar çok farklı örneklerde benzeri tartışmalar yaşandı. İran irtibatlı belge da bu daha büyük tablonun yeni bir halkası üzere görülüyor.
Üstelik bu problem yalnızca emlak piyasasıyla sonlu değil. Londra’da yüksek pahalı mülkler satın almak, hem serveti görünür bir lüks statüsüne dönüştürmenin hem de siyasi ve ekonomik çalkantılardan uzakta inançlı bir bölgede tutmanın bir yolu olarak bedellendiriliyor. Hele ki kendi ülkesinde siyasi risk, yaptırım baskısı ya da ekonomik belirsizlik varsa, Londra üzere bir merkez daha da cazip hale geliyor.
DOSYANIN MERKEZİNDEKİ İSİM: ALİ ANSARİ
İngiliz makamlarının yaptırım listesinde yer alan Ali Ansari, bu belgenin en çok konuşulan ismi haline geldi. İngiltere, Ansari’yi İran İhtilal Muhafızları’na mali dayanak sağlamakla suçladı ve mal varlıklarını dondurdu. Hakkında getirilen suçlamalar yalnızca ticari bağ seviyesinde görülmüyor; rejimin ekonomik ve siyasi gücüyle ilişkili daha geniş bir ağın modülü olduğu ileri sürülüyor.
Ansari ise bu suçlamaları reddediyor. Kendisi ismine yapılan açıklamalarda İhtilal Muhafızları ile mali bağ bulunduğu tarafındaki argümanların kabul edilmediği ve yaptırımlara karşı hukuksal itiraz yoluna gidileceği belirtiliyor. Fakat Batılı etraflarda asıl dikkat çeken nokta, İran’daki güç merkezlerine yakın olduğu öne sürülen birtakım isimlerin Londra, Dubai ve diğer finans merkezleri ortasında kurdukları karmaşık ekonomik sınırlar.
Dosyada bir diğer dikkat cazip detay da pasaport ve adres bilgileri. İran doğumlu olan Ansari’nin farklı ülkelerle kontaklı resmi kimlik ve adres kayıtlarına sahip olduğu belirtiliyor. Bu da milletlerarası para hareketlerinde ve şirket yapılanmalarında esneklik sağlayan ögelerden biri olarak görülüyor. Bilhassa Dubai üzere merkezlerin adres olarak öne çıkması, Körfez ile Londra ortasında kurulan ticari-finansal köprülerin değerini gösteriyor.
LÜKS DAİRELER, GÜVENLİK KORKULARI VE GÖRÜNMEYEN AĞ
Tartışmalar sadece Bishops Avenue ile hudutlu değil. Ansari’nin Londra’daki mülk portföyünde yüksek bedelli diğer varlıkların da bulunduğu konuşuluyor. Bunlar ortasında milyonlarca sterlinlik malikâneler ve Kensington bölgesinde yer alan lüks daireler de var. Bu dairelerin birtakım diplomatik noktalara ve hassas güvenlik bölgelerine yakınlığı ise İngiliz medyasında farklı bir tartışmayı tetikledi.
Burada problem sadece “kim nerede mesken aldı” sorusu değil. Londra üzere kentlerde yüksek güvenlikli yahut diplomatik noktalara yakın bölgelerde bulunan mülkler, vakit zaman istihbarat, izleme ya da siyasi tesir ihtimalleri üzerinden de tartışma yaratabiliyor. Direkt bir suçlama olmasa bile, İran irtibatlı bir sermayenin böylesine hassas bir coğrafyada ağırlaşması kimi etraflarda rahatsızlık yaratmış durumda.
Araştırmacılar ve bölge uzmanları, rejime yakın olduğu ileri sürülen isimlerin yurt içinde mütevazı, ideolojik ya da halkçı bir manzara verirken, yurt dışında çok daha lüks bir servet yapılanmasına yönelebildiğini savunuyor. Bu nedenle Londra’daki taşınmazlar sadece maddi paha taşımıyor; birebir vakitte bir siyasi çelişkinin de simgesi haline geliyor.
DOSYA YALNIZCA KONUTLA BİTMİYOR
İngiltere irtibatlı yapıların sırf konut değil, otel ve ticari emlak tarafında da kullanıldığı öne sürülüyor. Londra’daki bir butik otel satışı üzerinden gündeme gelen öbür bir evrak, İran irtibatlı para ağlarının Avrupa pazarına nasıl sızmış olabileceğine dair soruları artırdı. Burada ismi geçen şirket yapıları ve sahiplik bağları, yaptırım altında bulunan yahut yaptırımı aşmaya çalıştığı tez edilen isimlerin ticari gayrimenkulleri de değerlendirdiğini düşündürüyor.
Bu da problemin kolay bir “lüks mesken yatırımı” olmadığını gösteriyor. Zira oteller, ticari binalar ve gelir üreten mülkler, servetin hem korunmasını hem de yine sirkülasyona sokulmasını sağlayabilecek araçlar haline gelebiliyor. Şayet ortaya offshore şirketler, vekil iştirakler ve yabancı ülke adresleri de giriyorsa, gerçek sahiplik yapısını çözmek daha da zorlaşıyor.
Uzmanlara nazaran tam da bu nedenle Londra uzun müddettir yalnızca bir ömür merkezi değil, tıpkı vakitte global servetin “park edildiği” bir alan olarak anılıyor. İran belgesi bu açıdan istisna değil; lakin son savaş ve yaptırım iklimi nedeniyle daha görünür hale gelmiş durumda.
İRAN’DAKİ BANKA ÇÖKÜŞÜNÜN GÖLGESİ
Ali Ansari’nin isminin geçtiği bir öbür başlık ise İran’daki Ayandeh Bank. Bu özel bankanın çöküşü, ülkede ekonomik öfkeyi büyüten gelişmeler ortasında sayıldı. Bankanın batışı, yalnızca finansal bir olay olarak değil, rejime yakın çevrelerin yönettiği ya da etkilediği ekonomik yapıların ne kadar kırılgan hale geldiğinin işareti olarak da yorumlandı.
Bankanın çökmesiyle birlikte halkın birikimleri, ekonomik inanç duygusu ve İran’daki finans sisteminin meşruiyeti yine tartışılmaya başlandı. İşte bu noktada Londra’daki lüks mülkler evrakı daha da siyasi hale geliyor. Zira bir tarafta ekonomik çöküş, protestolar ve belirsizlik konuşulurken, başka tarafta tıpkı çevrelere yakın olduğu öne sürülen isimlerin yurt dışında dev emlak portföylerine sahip olduğu sav ediliyor.
Bu yüzden İngiliz yaptırımları yalnızca teknik bir mali süreç değil. Tıpkı vakitte, “rejim ilişkili servetlerin Batı’da korunmasına artık daha sıkıntı müsaade verilecek” bildirisi olarak da okunuyor. Ancak eleştirmenlere nazaran asıl soru şu: Bu adımlar neden lakin yıllar sonra atıldı?
ASIL TARTIŞMA İNGİLTERE’NİN KAPISINDA
Londra’daki İran ilişkili mülk evrakı, aslında İngiltere’ye dönük daha büyük bir eleştiriyi besliyor. Zira soru sırf İran değil. İngiltere, yıllardır dünyanın dört bir yanından gelen tartışmalı servet için neden bu kadar elverişli bir durak oldu? Offshore şirketlerin rahat kullanımı, emlak alımlarında geçmişte zayıf kalan kontrol, danışmanlık ve hukuk ağlarının sunduğu “profesyonel gizleme” imkanları, bu sorunun temel başlıkları ortasında yer alıyor.
Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra İngiltere kirli paraya karşı daha sert tedbirler alma kelamı vermişti. Fakat İran irtibatlı evraklar, bu hususta hâlâ değerli açıklar bulunduğunu gösteriyor. Zira yaptırım listesine giren ya da hakkında önemli suçlamalar bulunan isimlerin yıllar boyunca milyonlarca sterlinlik mülk alabilmiş olması, sistemin çok daha evvel alarm vermesi gerektiği yorumlarına yol açıyor.
Bugün Bishops Avenue üzerindeki boş, bakımsız ve dondurulmuş mülkler aslında yalnızca taş, demir kapı ve yabani otlardan ibaret değil. Onlar tıpkı vakitte Batı’nın yaptırım sisteminin geç kalmış reflekslerini, Londra emlak piyasasının karanlık yanını ve global finansın gri bölgelerini temsil ediyor. Bir vakitler servetin inançlı vitrini üzere görülen bu malikâneler artık diğer bir şeyi simgeliyor: Paranın izi silinse bile bıraktığı siyasi gölge kolay kaybolmuyor.