Pakistan’ın ateşkes teklifine İran ve ABD’den olumlu karşılık geldi. İran, Hürmüz Boğazı’nın süreksiz olarak açılmasını içeren 2 haftalık ateşkes teklifini onaylarken, 10 Nisan’da Pakistan’ın başşehri İslamabad’da ABD ile müzakerelerin başlayacağını belirtti.
ABD Başkanı Donald Trump, TSİ 03:00’e kadar ateşkes sağlanamazsa İran’ı yok etme tehdidinde bulunmuştu.
Beyaz Saray’dan yapılan açıklamaya nazaran İsrail de ateşkesi onayladı. Trump, İran genelinde sivil gayeleri de kapsayacak biçimde şiddetli ataklar düzenleme planını askıya aldığını duyurdu. ABD Başkanı, Tahran yönetiminden “uygulanabilir” bir ateşkes teklifi aldığını söyledi.
Pakistanlı arabulucular aracılığıyla Beyaz Saray’a sunulduğu bildirilen 10 unsurluk barış planı, Hürmüz Boğazı’nda yeni bir sistem oluşturulması, İran’ın müttefiklerine yönelik akınlara son verilmesi ve ABD ordusunun Orta Doğu’dan çekilmesi üzere kurallar içeriyor.
İRAN’IN ATEŞKES PLANINDA YER ALAN MADDELER
İran devlet medyasına nazaran Tahran idaresi, savaşın sona ermesini lakin barış planının detayları netleştikten sonra kabul edecek. İran, daha evvel ABD tarafından reddedilen bir dizi şartı masaya getirdi. İran devlet medyası tarafından yayınlanan 10 unsurluk liste, ABD’nin geçmişte kabul etmediği taleplerden oluşuyor.
Plan şu unsurları içeriyor:
-ABD’nin tüm saldırgan aksiyonlarına kalıcı olarak son vermeyi garanti etmesi
-İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki denetiminin devam etmesi
-İran’a uygulanan tüm temel yaptırımların kaldırılması
-İran kurumlarıyla iş yapan yabancı kuruluşlara yönelik tüm yaptırımların kaldırılması
-Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu’nun İran’ı amaç alan tüm kararlarının sona erdirilmesi
-İran’ın nükleer programına ait Memleketler arası Atom Gücü Ajansı’nın tüm kararlarının iptal edilmesi
-İran’a savaş ziyanları için tazminat ödemesi
-ABD ordusunun Orta Doğu’dan çekilmesi
-İsrail’in Lübnan’a yönelik hücumları da dahil olmak üzere tüm cephelerde ateşkes sağlanması
İran, Farsça olarak yayınlanan versiyonda nükleer programı için “uranyum zenginleştirme hakkının kabul edilmesi” sözünü de kullandı. Fakat bu tabir, İranlı diplomatların gazetecilerle paylaştığı İngilizce versiyonlarda yer almadı. Bu durumun nedeni belirsizliğini koruyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA YENİ DÜZEN
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran ordusunun kotrolü altında olan Hürmüz Boğazı’ndan inançlı geçişe müsaade verileceğini bildirdi. Bunun İran’ın boğaz üzerindeki denetimini büsbütün gevşeteceği manasına gelip gelmediği açıklanmadı. Bir yetkili, ateşkes planının İran ve Umman’ın boğazdan geçen gemilerden fiyat almasına imkan tanıdığını belirtti.
Elde edilecek geliri İran’ın yine yapılanma için kullanacağı tabir edildi. Barış görüşmeleri başarısızlıkla sonuçlanırsa Tahran idaresi, boğazı tekrar kapatma yoluna gidebilir.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi
İSLAMABAD’DA GÖRÜŞME ÇAĞRISI
Ateşkesin sağlanmasına yardımcı olan Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, X platformunda yaptığı paylaşımda İran ve ABD heyetlerini cuma günü İslamabad’da bir ortaya gelmeye davet ettiğini duyurdu. Tahran idaresi görüşmelere katılacağını açıkladı. ABD, şimdi görüşmelere katılıp katılmayacağına dair bir açıklama yapmadı.
Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif
MÜZAKERELERİN GELECEĞİ
Trump idaresi ile İran ortasında Tahran’ın nükleer programının statüsü üzerine yaklaşık bir yıl evvel başlayan müzakereler 10 Nisan’da devam edecek. İki tarafın son derece farklı talepleri olması ve taviz vermeye yanaşmaması, kalıcı bir muahedeye varılmasını engelleyebilir. Batı medyasında yer alan yorumlarda, İran’ın taleplerinin ABD tarafından kabul edilmesinin mümkün olmadığı yorumları öne çıktı.
The Guardian’ın haberinde, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki denetim talebi “endişe verici” diye nitelendi. Savaş başlamadan evvel İran’ın boğaz üzerinde rastgele bir denetimi bulunmuyordu. The Telegraph’ın tezine nazaran İran, boğazdan yaklaşık 2 milyon dolarlık bir geçiş fiyatı talep edecek.
CNN International’a değerlendirmelerde bulunan Demokrat Senatör Chris Murphy, Trump idaresine sert reaksiyon göstererek, “Bu mutabakat İran’a boğazı denetim etme hakkı veriyorsa bu dünya için felaket olur” tabirlerini kullandı.
GÖRÜŞMELERİN ART PLANI
Associated Press’e (AP) isminin açıklanmaması şartıyla konuşan iki yetkili, salı günü geç saatlerde Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in, diplomasiye imkan sağlamak için Trump’tan süreyi iki hafta uzatmasını talep ettiğini belirtti. Şerif, X hesabından yaptığı açıklamada İran’dan da Hürmüz Boğazı’nı iki hafta müddetle açmasını istedi. Tahran’ın en büyük ticaret ortağı pozisyonundaki Çin de, İranlıları ateşkes yolu bulmaya teşvik etti.
AFP’ye salı günü demeç veren Trump, Çin’in İran’ı müzakere masasına getirmeye yardımcı olduğuna inandığını söyledi. ABD orta seçim kampanyası sürat kazanırken Trump’ın onay oranı en düşük düzeyine geriledi.
Trump’a dayanağın gerilemesi, Cumhuriyetçi Parti’nin Kongre’deki çoğunluğunu kaybetme riskini ortaya çıkardı. Anketler, ABD’lilerin büyük çoğunluğunun savaşa karşı olduğunu ve artan akaryakıt fiyatlarından rahatsızlık duyduğunu gösteriyor.