AMERİKA VE İSRAİL İSTEDİĞİNİ ALDI MI?
“Bence almadı. Şayet gayeleri yalnızca Ayetullah Ali Hamaney’i ortadan kaldırmak değilse, ki muhtemelen değildi, istediklerini elde ettiklerini söylemek sıkıntı. Amerikalıların bilhassa ‘Hamaney’i öldürürsek iş biter’ üzere bir yaklaşımla hareket ettiğini sanmıyorum. Bunun bu türlü olmayacağı esasen biliniyordu. Gerçekten Hamaney’in vefatı sonrasında İran rejimi rastgele bir önemli sarsıntı manzarası vermedi. Görünen o ki beklenti daha farklıydı: İran’ı stratejik manada bir çeşit felç durumuna sokmak. Lakin şimdi o noktaya da gelinmiş değil. Elbette İran’a çok büyük ziyan verildi, lakin şu evrede Tahran’ın stratejik olarak büsbütün kilitlendiğini söylemek mümkün görünmüyor.
İSRAİL VE AMERİKA’NIN GAYELERİ EMSAL Mİ?
Bence mutlaka birebir değil. Elbette belirli ortak yararların olduğunu biliyoruz. Birincisi, tırnak içinde ‘İran tehdidini ortadan kaldırmak’ üzere ortak bir maksat kelam konusu. İkincisi ise bölgedeki ticaret yollarını garanti altına alma emeli. Hem Babülmendep’te İran zayıflarsa Husiler de zayıflar yaklaşımı çerçevesinde hem de Hürmüz Boğazı’nın kalıcı biçimde açık tutulması konusunda ortak bir çıkar var. Lakin bunun ötesinde İsrail’in yaklaşımı daha farklı. İsrail açısından İran’da istikrarsızlık hâkim olacaksa bunun çok da sorun olmadığı, hatta bölgesel istikrarsızlığın Tel Aviv’in güvenlik doktrini açısından tolere edilebilir görüldüğü anlaşılıyor. ABD ise sıkıntıya bu kadar rahat yaklaşmıyor. Washington zayıflamış, stratejik tezi törpülenmiş; lakin nihayetinde oturmuş bir statü içinde tekrar dengelenmiş bir İran’ı tercih eder üzere görünüyor. Hasebiyle mevcut tablo, yaklaşım prestijiyle ABD’den çok İsrail’in perspektifine daha yakın bir manzara veriyor.
İRAN BU DEFA DAHA MI HAZIRLIKLIYDI?
12 günlük çatışma boyunca bunu açık formda gördük. İran birinci üç gün paralize olmuş bir manzara verdi. ‘Hiçbir şey yapamadı’ demek gerçek olmayabilir fakat İsrail istediği üzere sorti yapıyor, gayelerini vuruyor, hatta üst seviye isimleri etkisiz hale getirebiliyordu. Bugün ise İran çok daha süratli tepki veren bir tablo çizdi; adeta dakikasında karşılık verdi. Lakin attığı adımlar tıpkı vakitte İran açısından da önemli maliyetler üreten atılımlar oldu. Münasebetiyle İran’ın uzun müddettir hazırlanmış, ABD’ye ve bölgeye maliyet üretmeyi temel alan bir strateji çerçevesinde hareket ettiği anlaşılıyor.
İNCİRLİK AMAÇ OLUR MU?
Türkiye’de rastgele bir ülkeye ilişkin bağımsız bir üs yok; mevcut tesisler NATO kapsamında faaliyet gösteriyor. Elbette Türkiye’nin ABD ile alakaları çerçevesinde, bilhassa İncirlik ve Kürecik’te Amerikan varlığı ve çalışanı bulunduğu bilinen bir gerçek. Fakat bunlar NATO statüsü içinde bedellendiriliyor. İran, Körfez’deki ülkelerde ABD varlığını gaye alırken belli riskleri göze aldı. Mevcut tabloya bakıldığında, İran’ın planlı ve şuurlu bir biçimde Türkiye’yi gaye alacağına dair bir emare bulunmuyor. Son üç gündür bu tarafta ne bir açıklama ne de bir ima kelam konusu.
KÜRT KÜMELER AYAKLANIR MI?
Böyle bir tablo öngörmüyorum. Evet, 22 Şubat’ta ‘İran Kürdistanı Siyasi Güçler Koalisyonu’ ismi altında bir oluşum kuruldu. Lakin mevcut şartlarda bu yapıların kapsamlı bir ayaklanma kapasitesine sahip olduklarını düşünmüyorum.
İRAN’DA ŞU ANDA BİR NUMARA KİM?
Şu an için netleşmiş bir isim yok. Fakat ‘Bir isim vermek gerekirse kim olur?’ sorusuna karşılık verecek olursak, bu büyük ihtimalle Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan olur.”
İRAN HALKI NE DÜŞÜNÜYOR?
– “İran’ı yakından takip edenlerin sıkça vurguladığı bir nokta var: En büyük kusur İran’ı homojen bir yapı üzere görmek. Halbuki İran toplumu son derece farklı reflekslerin, farklı siyasi ve sosyolojik eğilimlerin bir ortada bulunduğu bir yapı sergiliyor. Şöyle düşünelim; ABD’de bugün Donald Trump’a yönelik bir suikast gerçekleşse, varsayalım ki dış bir aktör tarafından… Buna sevinen de olur, yas tutan da. Bu durum pek çok ülke için geçerli. İran’da da tablo bundan farklı değil. Evet, rejimden açık biçimde nefret eden, esaslı bir değişim isteyen kesitlerin varlığı biliniyor. Lakin bu sıkıntının sadece bir tarafı. Öteki tarafta rejimi destekleyenler var; ya da rejimi desteklemese bile kaos ve belirsizlik ortamını kendisi ve ailesi için önemli bir risk olarak gören, bu nedenle mevcut sistemin ani biçimde çökmesini istemeyen geniş bir kesim de bulunuyor.”
HAMANEY’İN EŞİ DE ÖLDÜ
İran basını, Tahran’da düzenlenen akınların akabinde ağır yaralanarak hastanede tedavi altına alınan Hamaney’in eşi Mansure Hüceste Bakırzade’nin de hayatını kaybettiğini duyurdu.