ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaşın akabinde Hürmüz Boğazı’nın denetimini ele geçiren ve iradesi dışında hiçbir petrol tankerinin geçişine müsaade vermeyen Tahran idaresine Washington karşı atılım yaptı. İslamabad’daki müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump’ın duyurduğu “Hürmüz ablukası” dün başladı. Trump, Boğaz’ı kapatarak İran için kritik değerdeki bu gelir kaynağını kesmeyi ve Tahran’ı “Hürmüz’ü denetim etme” talebinden vazgeçirmeyi amaçlıyor. Lakin uzmanlar Boğaz’da uygulanacak uzun vadeli “çifte” ablukanın global ekonomiyi önemli biçimde etkileyeceği ihtarında bulunuyor.
ABLUKA NASIL UYGULANACAK
ABD ordusu, ablukanın Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nın devamındaki Basra Körfezi’ndeki tüm İran limanlarına yönelik uygulanacağını açıklarken İran dışındaki limanlara giden gemilerin geçişlerinin engellenmeyeceğini duyurdu. Uzmanlara nazaran, çevresel felaket riskleri nedeniyle ABD’nin gemilere direkt füze ya da ağır silahlarla müdahale etmesi düşük bir ihtimal. Milletlerarası Deniz Hukuku kurallarına nazaran savaşan taraflar “arama” hakkını kullanabilir. ABD, Hürmüz’den geçen gemileri durdurup arayabilir ve geçiş müsaadesi verip vermemeye karar verebilir. Birtakım analistler ise devam eden ateşkes ve müzakere sürecini hatırlatarak Trump’ın abluka atılımının, tırmanışın son noktasından çok, bir baskı aracı olduğunu düşünüyor.
HİÇBİR LİMAN İNANÇTA OLMAZ
İran ordusunun savaş idaresinden sorumlu ünitesi Hatemu’l Enbiya Merkez Karargahı’nın Sözcüsü Yarbay İbrahim Zülfikari, İran’ın kendi kara sularında güvenliği sağlamaya kararlılıkla devam edeceğini söyledi. Zülfikari, ABD’nin abluka kararına ait, İran’a ilişkin Basra ve Umman körfezlerindeki limanlarının güvenliğinin tehdit edilmesi halinde bölgedeki hiçbir limanın inançta olmayacağı ihtarında bulunurken, Körfez ülkelerine gözdağı verdi.
BASKIYI ARTTIRIR MI
Trump’ın bu atılımıyla Hürmüz’den geçen petrolün en büyük alıcılarından olan Hindistan ve Çin endüstrisinde oluşabilecek bir güç kriziyle, Tahran üzerindeki baskıyı arttırabileceği belirtiliyor. Savaşın başlamasının akabinde Rusya’nın denizlerdeki yaptırımlı petrollerine yönelen Hindistan’ın, Rusya ile boru çizgileri bulunan Çin’den daha fazla etkilenebileceği değerlendirilse de Yeni Delhi’nin Tahran üzerindeki muhtemel tesiri tartışmalı. Ayrıyeten Trump operasyona İngiltere dahil öteki ülkelerin de katılacağını öne sürerek, Hürmüz’ün denetimi üzerinden İran’a yönelik baskı cephesini genişletmek istiyor. Lakin İngiliz Başbakan Keir Starmer, ablukaya katılmayacaklarını açıkladı.
‘DÜNYA İÇİN İNTİHAR OLUR’
ABD’nin Hürmüz Boğazı’na yönelik abluka açıklaması, memleketler arası güç piyasasında da tartışma yarattı. Gelişmeleri Hürriyet’e kıymetlendiren Akdeniz Güç ve İklim Örgütü Petrol ve Gaz Yöneticisi Dr. Sohbet Karbuz, Ortadoğu’daki savaş nedeniyle güç piyasasında bu aydan itibaren arz ıstırabı beklendiğini belirtti. “Asıl emel Çin’i de olaya dahil etmek olabilir” diyen Karbuz, Çin’in 1.4 milyar varillik petrol stoku olduğunu, bununla iki-üç ay yönetim edebileceğini vurguladı:
“Bana nazaran abluka ile plan, olayın başından bu yana sessiz kalan Çin’i yorum yapmaya mecbur bırakmak. Hürmüz’de abluka nisan sonuna kadar sürerse çok büyük bir sorun olmayabilir lakin mayıs sonunda abluka bitmemiş olursa olay ‘idare edilebilir’ durumdan çıkar. Bu türlü bir senaryo ABD için de felaket aslında. Abluka haziran sonrasına kalırsa, Avrupa da olaya dahil olur.”
Enerji Uzmanı Arif Aktürk’e nazaran Hürmüz’deki abluka tüm dünyada üretimi önemli manada etkileyecek, küresel bir stagflasyon tesiri yaratacak bir gelişme. Bu ablukanın sürdürülebilir olmayacağını belirten Aktürk, “Sürdürülürse tüm dünya için intihar olur. ABD’den daha şimdiden yüksek akaryakıt fiyatları nedeniyle konuttan çalışmanın arttığı haberleri geliyor. Tek tahlil yolu barış” sözlerini kullandı.
Moskova ve Pekin’den reaksiyon var
ABD’nin Hürmüz ablukasına Rusya ve Çin’den reaksiyon geldi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, “Başkan Trump’ın Hürmüz’de İran kıyılarını bloke edeceğini söylemesinin pratikte ne manaya geldiğini şu etapta anlamak sıkıntı. Fakat bizim Rusya olarak temennimiz silahların yine konuşturulmaması” dedi. Çin Dışişleri Bakanlığı ise Hürmüz Boğazı’nın yalnızca bir ülke ve kişinin malı olmadığını vurgulayarak, “Hürmüz Boğazı, ticaret ve güç kaynakları için hayati ehemmiyet taşıyan memleketler arası bir güzergâhtır. Burada güvenliğin ve özgür deveranın sağlanması tüm dünyanın ortak çıkarınadır. Krizin tahlili kalıcı ateşkes yapılmasına bağlıdır. Çin bu istikamette yapan tavır sergileyerek taraflara yardımcı olmaya hazırdır” açıklamasını yaptı.