Bazı üniversite öğrencileri için dersleri geçmek artık sırf çalışmanın sonucu olarak görülmeyebiliyor. Akademik literatürde “academic entitlement” olarak isimlendirilen ve Türkçeye “akademik hak görme” olarak çevrilen bu tavır, akademik muvaffakiyet için gayret göstermek yerine bunu bir hak olarak görmek manasına geliyor. Erzurum Teknik Üniversitesi Psikoloji Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Adem Kantar, Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden Dr. Muhammet Kök ve Hacettepe Üniversitesi’nden Dr. Ayşegül Bakır bu kavram üzerine yaptıkları ortak çalışma için farklı üniversitelerde tahsil gören 283 öğrencinin akademik tavırlarını inceledi.
Uluslararası Gender Issues mecmuasında yayımlanan çalışmada öğrencilerin akademik hak görme eğilimleri ile hislerini tanıma ve tabir etme hünerleri ve empati seviyeleri ortasındaki ilgiler tahlil edildi.
İştirakçilerin yaşlarının 18 ile 49 ortasında değiştiği araştırmaya eğitim, mühendislik, hukuk, spor bilimleri ve sıhhat bilimleri üzere farklı fakültelerde tahsil gören öğrenciler dahil edildi.
EMPATİ ARTTIKÇA EĞİLİM AZALIYOR
Araştırmanın yürütücülerinden Dr. Adem Kantar, yaptıkları çalışmayı şöyle anlattı: “Çalışmamızda öğrencilerin akademik hak görme eğilimleri ile hislerini tanıma ve tabir etme hünerleri ve empati seviyeleri ortasındaki bağları tahlil ettik. Bulgular, hislerini tanımakta zorlanan öğrencilerde akademik hak görme eğiliminin daha yüksek olduğunu gösterirken, empati seviyesi yüksek öğrencilerde bu eğilimin daha düşük olduğunu ortaya koydu. Akademik hak görme davranışı üniversite öğrencilerinin akademik tavırlarını anlamak açısından ele alındı. Akademik beklentiler sadece akademik performansla değil ruhsal ve toplumsal özelliklerle de alakalı.
‘DİĞERLERİNİN BENDEN ÇOK ÇALIŞMASI NORMAL’
Araştırmada “akademik hak görme”, öğrencinin akademik başarıyı ferdi uğraşın sonucu olarak değil, zaten sahip olması gereken bir hak üzere görmesi olarak tanımlanıyor. Bu tavır farklı davranışlarla ortaya çıkabiliyor. Örneğin birtakım öğrenciler derslere gereğince katılmasalar ya da gereğince çalışmasalar bile dersi geçmeleri gerektiğini düşünebiliyor. İmtihandan düşük not aldıklarında notlarının yükseltilmesini beklemek, küme ödevlerinde başka öğrencilerin daha fazla çalışmasını doğal görmek ya da kaçırılan derslerin notlarının kendilerine verilmesini talep etmek bu davranışlara örnek gösteriliyor. Birtakım durumlarda öğrenciler başarısızlıklarını kendi çalışma seviyelerinden çok dersin zorluğu ya da öğretim üyesinin kıymetlendirme biçimiyle ilişkilendirebiliyor.”
AKADEMİK HAK GÖRME HANGİ DAVRANIŞLARLA ORTAYA ÇIKIYOR?
*Yeterince çalışmasa da dersi geçmesi gerektiğini düşünmek
*Düşük not aldığında notunun yükseltilmesini beklemek
*Grup çalışmalarında öteki öğrencilerin daha fazla çalışmasını doğal görmek
*Kaçırılan derslerin notlarının kendisine verilmesini talep etmek
*Başarısızlığı kendinden çok dersin zorluğuna yahut hocanın tavrına bağlamak
AZ EFORLA BÜYÜK SONUÇ BEKLENTİSİ ARTIYOR
Prof. Dr. İlhan Yalçın (Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dekanı)
“Günümüzde öğrencilerde vakit zaman az eforla en düzgün sonucu elde etme beklentisini gözlemleyebiliyoruz. Bu durum olağan başka kimi öğrencilere de adaletsizliğe ya da haksızlığa uğrama duygusu yaşatabiliyor. Meğer kişinin evvel kendi uğraşına bakması gerekir. Elde edilen sonuç hakikaten gösterilen uğraşın karşılığı mı, yoksa kişi az gayret gösterip çok büyük bir sonuç mu bekliyor? Bunu değerlendirebilmek kıymetli. Öğrencinin yüksek not aldığında bunu kendi emeğinin sonucu olarak görmesi kadar, düşük not aldığında da ‘Bu benim performansımın karşılığı olabilir; gayretimi artırırsam sonucu değiştirebilirim’ diyebilmesi gerekir. Aksi halde kişi olumsuz sonucun sorumluluğunu üstlenmez. Halbuki akademik gelişim için başarıda da başarısızlıkta da sorumluluğu alabilmek gerekir. Bu noktada çocukluk devrinde edinilen kazanımlar ve ebeveyn tavırları da kıymetlidir. Çocukların sırf haklarını bilen bireyler olarak değil, sorumluluklarının da farkında olan bireyler olarak yetişmesi gerekir. Zira bir gayeye ulaşmak birçok vakit sebat etmeyi, belli bir müddet emek vermeyi ve efor göstermeyi gerektirir. Emek verilerek elde edilen sonuçların pahası de aslında bu yüzden daha yüksek olur.”