Batı ittifakı, son yıllarda giderek daha fazla sorgulanmaya başladı. Güvenlikten ticarete, teknolojiden savunma sanayiine kadar birçok alanda Washington merkezli sistemin geleceği tartışılırken, müttefik ülkeler de muhtemel yeni istikrarlara karşı alternatif stratejiler geliştirmeye yöneliyor. Bu dönüşümün en dikkat cazibeli örneklerinden biri ise Kanada’da yaşanıyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Kanada’yı “Amerika Birleşik Devletleri’nin 51. eyaleti” olarak nitelendiren açıklamalarıyla derinleşen tansiyon, Ottawa idaresini yıllardır devam eden ABD merkezli bağımlılık ilgisini tekrar değerlendirmeye itti.
Wall Street Journal’ın hükümet yetkilileri, diplomatik kaynaklar ve üst seviye güvenlik isimleriyle yaptığı kapsamlı görüşmelere dayandırdığı özel belge, Kanada Başbakanı Mark Carney’nin misyona gelir gelmez ABD’ye olan bağımlılığı azaltmaya yönelik kapsamlı bir strateji başlattığını ortaya koydu. Pekala şu ana kadar neler yapıldı? Nasıl bir yol çizildi? Ayrıntılara yakından bakalım…
‘BU ANLAŞMAYI YIRTARSAM TÜM ÜLKENİZ DAĞILIR’
Gazetenin ulaştığı bilgilere nazaran süreç, Donald Trump’ın periyodun Kanada Başbakanı Justin Trudeau ile yaptığı özel telefon görüşmelerinde kullandığı sert tabirlerle başladı. Teze nazaran Trump, iki ülke arasındaki sonu belirleyen 1908 tarihli muahedeyi feshedebileceğini söyleyerek Trudeau’ya, “Bunu yırtarsam tüm ülkeniz dağılır” tabirlerini kullandı. Tıpkı devirde özel bir akşam yemeğinde Kanadalı yetkililer Trump’ı ilhak telaffuzundan vazgeçirmeye çalışırken, Trump’ın danışmanlarından biri Kanada’nın 41 milyonluk nüfusunun çok büyük kısmının Demokrat Parti’ye yakın oy kullanacağını lisana getirdi. Bunun üzerine Trump’ın Kanada’nın iki eyalete bölünmesi fikrini lisana getirdiği öne sürüldü.
CARNEY GÖREVE GELİR GELMEZ BAŞLATTIĞI KRİTİK İNCELEMELER DİKKAT ÇEKİCİ
2025 yılı başlarında başbakanlık misyonunu üstlenen Mark Carney’nin birinci icraatlarından biri ise Kanada’nın stratejik bağımlılık haritasını çıkarmak oldu. Yakın çalışma takımıyla sadece başbakanlık ofisinde yahut resmî uçağında gerçekleştirdiği saklı görüşmelerde ülkenin data depolama sistemlerinden askerî ekipmanlara, ödeme altyapısından besin tedarikine kadar hangi alanlarda ABD’ye bağımlı olduğu tek tek tahlil edildi. Bu çalışma sırf Kanada’nın güvenliği açısından değil, Batı ittifakının geleceği bakımından da kritik görülüyordu. Carney’nin temel sorusu, “En yakın müttefikiniz bir tehdit haline geldiğinde nasıl hareket etmelisiniz?” oldu.
WASHINGTON SONRASI DÖNEM İÇİN YENİ FORMÜL
Eski İngiltere Merkez Bankası Başkanı olan Mark Carney, tahlilin değerli kısmını Avrupa’da gördü. Ona nazaran İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD merkezli kurulan güvenlik ve ekonomik sistem artık tek kutuplu yapısını kaybediyordu. Carney, rastgele bir ülkeye aşırı bağımlılık oluşturmayan, çok merkezli ve yoğun irtibatlarla örülü yeni bir Batı iş birliği modeli oluşturulmasını savundu. Bu yaklaşım, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin çizgisiyle değerli ölçüde ayrıştı.
Göreve başlamasının akabinde Carney’nin birinci yurt dışı ziyaretini Washington yerine Fransa’ya gerçekleştirmesi dikkat çekti. Paris’te Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile bir araya gelen Carney, Kanada’yı “Avrupa dışındaki en Avrupalı ülke” olarak tanımladı. İki önder, kritik minerallerden yapay zekâya, kuantum teknolojilerinden savunma endüstrisine kadar birçok alanda ortak hareket edilmesini kıymetlendirdi. Kanada’nın sahip olduğu stratejik maden rezervlerinin Avrupa için büyük kıymet taşıdığı, Fransa’nın ise devlet takviyeli teknoloji şirketleriyle ABD hakimiyetindeki alanlarda alternatif oluşturabileceği söz edildi.
GRÖNLAND İSTEĞİ AVRUPA’DA ALARM ZİLLERİNİ ÇALDI
Krizi derinleştiren gelişmelerden biri de Trump’ın Grönland’ı satın alma ve gerekirse güç kullanma yönündeki açıklamaları oldu. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen’in istihbarat kurumlarından aldığı brifinglerde ABD birinci kere potansiyel askerî tehdit olarak değerlendirildi. Paris’te düzenlenen önderler toplantısında Grönland konusu gündemin birinci sırasında yer aldı. Danimarka, Avrupalı başkanlardan egemenliğine takviye isterken, Mark Carney de Kanada ile Avrupa arasındaki stratejik iş birliğinin güçlendirilmesini savundu. Gazetenin ulaştığı notlara nazaran toplantılardan birinde üst seviye bir Avrupalı yetkili, “Artık Amerika’ya güvenemeyiz. Elimizde kalan tek şey milletlerarası hukuk” değerlendirmesinde bulundu.
TRUMP’TAN KANADA NANKÖR DAVRANIYOR ÇIKIŞI
Mark Carney’nin Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşma da Batı’da geniş yankı uyandırdı. ABD’nin ismi direkt anılmasa da ekonomik entegrasyonun bağımlılığa dönüşmesi halinde bunun sürdürülebilir olmayacağını belirten Carney, “Entegrasyon sizin boyun eğmenizin kaynağı haline geldiğinde karşılıklı yarar söylemi gerçekliğini kaybeder” dedi. Trump’ın konuşmayı izlediği ve yardımcılarına Kanada’nın “nankör davrandığını” söylediği aktarıldı.
AVRUPA BAĞIMSIZ SAVUNMA ALTYAPISINI HIZLANDIRDI
Krizin akabinde Avrupa ülkeleri teknoloji ve savunmada ABD’ye bağımlılığı azaltacak çok sayıda projeyi hızlandırdı. Bulut sistemleri, bilgi merkezleri, kuantum hesaplama altyapıları, uydu ağları ve ödeme sistemlerine milyarlarca euroluk yatırım kararı alındı. Fransa, kamu kurumlarında Microsoft Teams ve Zoom yerine yerli manzaralı irtibat sistemi kullanılmasını mecburî hale getirirken Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika ve Lüksemburg kendi iletileşme altyapılarını oluşturmaya başladı.
Almanya ayrıyeten savunma alımlarında Avrupalı üreticilere öncelik tanıyan yeni bir yasa çıkardı. Kanada ise Avrupa Birliği’nin 150 milyar euroluk savunma fonuna katılırken, Almanya ile yapay zekâ ve hâkim teknoloji alanlarında yeni iştirakler kurdu.
NATO İÇİNDE İKİ FARKLI STRATEJİ
Gazetenin haberine nazaran Batılı müttefikler iki evreli bir siyaset izlemeye başladı. Bir yandan NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Trump ile şahsî bağlantılarını kullanarak ABD’nin ittifakta kalmasını sağlamaya çalışırken, öteki yandan Kanada ve Avrupa ülkeleri Washington’ı direkt karşılarına almadan teknoloji, savunma ve ticaret alanlarında ABD’ye olan bağımlılığı azaltacak alternatif sistemler kurmaya yöneldi. Avrupalı başkanlar bu stratejiyi “zaman kazanmak” olarak tanımlarken, uzun vadeli maksadın daha bağımsız bir Batı güvenlik ve ekonomik mimarisi oluşturmak olduğu tabir edildi.
Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales ise tenkitlere karşılık vererek Başkan Trump’ın Kanada ve başka NATO üyelerinin kendi savunmaları için daha fazla sorumluluk üstlenmesini istediğini belirtti. Wales, “Başkan Trump, Amerika’nın istismar edilmesine müsaade vermeyecek” sözlerini kullandı.
Wall Street Journal’ın ulaştığı diplomatik görüşmeler ve güvenlik toplantıları, Trump idaresinin telaffuzlarının sırf Kanada ile ABD arasındaki münasebetleri değil, onlarca yıldır Amerikan liderliğinde şekillenen Batı ittifakının geleceğini de derinden etkilediğini ortaya koyuyor. Kanada ile Avrupa’nın son aylarda attığı adımlar ise Washington’a alternatif güvenlik, teknoloji ve ekonomik iş birliği modellerinin artık sırf teorik bir tartışma olmaktan çıkıp somut siyaset haline geldiğini gösteriyor.
TRUMP KRİZİNİN ARDINDAN KRİTİK HAMLE! ABD’YE ALTERNATİF MODEL ŞEKİLLENİYOR
Öte yandan, Kanada’nın sırf telaffuz seviyesinde değil, attığı somut adımlarla da ABD’ye olan stratejik bağımlılığı azaltmaya yöneldiği görülüyor. Trump idaresiyle yaşanan tansiyonun akabinde Ottawa, savunma ve güvenlik alanında Avrupa merkezli yeni iştiraklerini hızlandırırken, Batı’nın yine silahlanma sürecinde değerli bir rol üstlenmeye başladı.
The Telegraph’ta yer alan habere nazaran bu kapsamda Kanada, Batı’nın Rusya’ya karşı savunma kapasitesini güçlendirmeyi hedefleyen Savunma, Güvenlik ve Direnç Bankası (DSRB) isimli çok uluslu finans kuruluşunun kurulmasına öncülük etti. Yeni bankanın emeli, üye ülkelerin kamu ve özel sermayesini tek çatı altında toplayarak savunma sanayii yatırımlarını hızlandırmak ve savunma şirketlerine finansman sağlayarak üretim kapasitelerini artırmak. Böylelikle ülkeler, askerî harcamalarının bir kısmını ulusal bütçelerinin dışında, ortak finansman sistemi üzerinden karşılayabilecek.
DSRB’nin kuruluşu, Mark Carney’nin uzun müddettir savunduğu ‘ABD merkezli güvenlik mimarisine alternatif oluşturacak çok taraflı ağ’ vizyonunun somut adımlarından biri olarak bedellendiriliyor. Kanada Başbakanı Carney de teşebbüsün duyurulmasında yaptığı açıklamada, “Kanada kolektif güvenliğimizin temellerini oluşturmada öncülük ediyor. Savunma, Güvenlik ve Direnç Bankası yatırımların önünü açacak, savunma sanayi tabanımızı güçlendirecek ve Kanada ile müttefiklerimizin daha tehlikeli ve bölünmüş bir dünyanın zorluklarıyla birlikte başa çıkmasını sağlayacak” sözlerini kullandı.
En yeni haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri
Türkiye ve dünyadaki en şimdiki gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.
Bülten Seçimleri
The Wall Street Journal’ın ‘The Canadian Who Steered Europe Away From the U.S.’ ile The Telegraph’ın ‘Canada creates nine-country ‘defence bank’ to rearm against Russia’ başlıklı haberinden derlenmiştir.