TÜM dünyanın gözü dün Pakistan’ın başşehri İslamabad’da ABD ve İran heyetlerinin yaptığı görüşmeye kilitlendi. Pakistan’a birinci olarak evvelki gece İran heyeti ve dün sabah saatlerinde de ABD’liler geldi. ABD Lider Yardımcısı JD Vance’in liderlik ettiği Amerikan heyetinde ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff, damadı Jared Kushner yer alırken, İran heyeti ise Meclis Lideri Muhammed Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi liderliğinde dışişleri yetkilileri ve birtakım güvenlik yetkililerinden oluştu. Taraflar evvel Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile farklı başka görüşmeler gerçekleştirdi. Direkt görüşme için önşartlar sunduğu belirtilen İran, Pakistan’ın iknası sonucu masaya oturdu. ABD ve İran 2015’ten bu yana birinci kere direkt görüşme gerçekleştirdi. Karşılıklı sert açıklamalar ve tansiyonlu bir ortamda başlayan görüşmelerin, savaşı bitirebilecek olumlu bir havada ilerlemesi kalıcı barış umutlarını arttırdı.
KALABALIK HEYETLER
Görüşmeler öncesi dikkat çeken ayrıntılardan biri her iki ülkenin de kalabalık heyetlerle Pakistan’a gelmesi oldu. İran tarafının 36’sı medya mensubu olmak üzere iktisat, güvenlik ve siyasi uzmanlardan oluşan 86 kişilik bir heyetle görüşmelere geldiği belirtilirken, Reuters’a konuşan Pakistanlı kaynaklar ABD’nin de yaklaşık 100 kişilik bir grupla İslamabad’a vardığını aktardı. Uzmanlar, her iki ülkenin de kalabalık heyetlerle gelişinin uzlaşma ihtimalinin yüksekliğine işaret ettiği yorumunu yaptı. Görüşmeler, Pakistan Dışişleri Bakanlığı ile İslamabad’daki Atatürk Caddesi ortasında yer alan Serena Oteli’nde gerçekleşti.
İRAN ÖN ŞART SUNMUŞ
ABD Başkanı Trump, İslamabad zirvesi öncesinde “anlaşma olmazsa vururuz” tehdidinde bulunurken, İran Dışişleri Bakanı Arakçi müzakerelere ABD’ye karşı “tam bir güvensizlik içinde” geldiklerini kaydetti. Taraflar evvel konut sahibi ülkenin başbakanı Şerif’le görüştü. İran tarafının direkt masaya oturmak için İran’ın yurtdışındaki dondurulmuş varlıklarının özgür bırakılması ve İsrail’in Lübnan’a yönelik akınlarının durmasını önşart olarak sunduğu tez edildi. Bu koşullar altında evvel dolaylı yürütüleceği söylenen müzakereler, Pakistan’ın İran’ı ikna etmesiyle tek masada üçlü görüşmelere dönüştü. Al Jazeera’ya konuşan İranlı kaynaklar, Lübnan’da ateşkes talebinin müzakere masasına taşındığını aktardı.
FONLARDA OLUMLU GELİŞME
Tahran, ‘dondurulmuş varlıklar’ konusunda ABD-İran sınırında olumlu gelişmelerin sinyalini de verdi. İran heyetine yakın kaynaklar, müzakereler öncesi, ABD’nin İran’ın hafta ortası basına yansıyan 10 unsurluk talep listesindeki dondurulmuş İran varlıkları konusuna olumlu yaklaştığını bildirdi. Buna nazaran İran’ın sırf Katar’daki 6 milyar dolarlık varlığının özgür bırakılacağı belirtiliyor.
İLK İKİ CİNS 6 SAAT SÜRDÜ
Öte yandan Al Jazeera, heyetlerin birinci iki tıp görüşmesinin altı saat sürdüğünü tez etti. Görüşmeler ‘kapalı kapılar ardında’ yürütülürken, heyetler tartışılan mevzularla ilgili hazırladıkları yazılı metinleri karşılıklı olarak paylaştı. İstişarelerin akabinde üçüncü çeşit başladı. Bu cinste daha teknik unsurlara odaklandığı belirtildi. Görüşmelerin başlangıçta ‘bir gün’ sürmesi beklenirken, ek müzakerelerle uzatılacağı sav edildi.
HÜRMÜZ MAHZURU
İlk cinsin müzakerelerinde Hürmüz Boğazı konusunda sorun yaşandığı da öne sürüldü. İran basınına nazaran, Hürmüz Boğazı konusunda önemli uyuşmazlıkların yaşandığı ve ABD tarafının ‘aşırı talepleri’ nedeniyle sürecin ilerlemesinin engellendiği argüman edildi.
TRUMP: BİZ KAZANDIK
ABD Başkanı Donald Trump da müzakereler devam ederken, “Ne olursa olsun ABD kazandı. İran’ı yendik. Mutabakat olsun ya da olmasın biz kazandık” yorumunu yaptı.
TRUMP: HÜRMÜZ’Ü TEMİZLİYORUZ
TÜM dünya müzakerelere kilitlenmişken dün günün ilk açıklaması ABD Başkanı Donald Trump’tan geldi. ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki mayınları temizlemeye başladığını tez eden Trump, toplumsal medya paylaşımında “Şu anda, Çin, Japonya, Güney Kore, Fransa, Almanya ve daha birçok ülke dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki ülkelere ‘bir iyilik’ olarak Hürmüz Boğazı’nı temizleme sürecine başlıyoruz” sözlerini kullandı ve Tahran’ın mayın döşeyen gemilerinin tamamının batırıldığını öne sürdü. Trump’ın açıklamasının akabinde ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı da (CENTCOM) Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme vazifesine başlandığını ve iki geminin boğazdan geçtiğini duyurdu. Akabinde İran ordusu da CENTCOM’un argümanlarını yalanladı. Boğaz kontrolünün İran’da olduğunu öne sürdü.
İRAN MAYINLARI BULAMIYOR MU
ABD’li yetkililere nazaran İran’ın ateşkese karşın Hürmüz’ü tesirli formda açamamasının sebebi döşenen mayınlar. İran geçen ay yerleştirdiği mayınların tamamını tespit edemiyor. Mayınların durumunun müzakere sürecini de etkileyebileceği belirtiliyor.
İSRAİL’İN MASADA KENDİSİ YOK, GÖLGESİ VAR
ABD ve İran heyetleri İslamabad’da Pakistanlı arabulucular aracılığıyla müzakereleri yürütürken görüşmelerin üzerine İsrail’in gölgesi düştü. Masada olmayan fakat müzakerelerin akıbetini belirleyen aktör olarak gösterilen Tel Aviv’in Lübnan’a yönelik akınları kurulan masayı devirebilir. Lübnan Cumhurbaşkanlığı, ABD arabuluculuğunda, İsrail ile ateşkes görüşmeleri ve müzakere tarihinin ele alınması için birinci toplantının salı günü Washington’da yapılacağını duyururken Hizbullah’ın siyasi kanadından itiraz geldi. İsrail, ABD ve İran’ın ateşkes kararının çabucak akabinde Lübnan’a yönelik ‘Sonsuz Karanlık Operasyonu’nu başlatmış, eş vakitli düzenlediği akınlarda 357 sivili öldürmüştü.
NETANYAHU’DAN HİZBULLAH ŞARTI
İsrail Başbakanı Biyamin Netanyahu da X’teki paylaşımında, Washington’da yapılması planlanan müzakerelere atıfta bulunarak, İsrail’in Lübnan ile bir barış mutabakatına hazır olduğunu lakin ‘Hizbullah’ın silahsızlandırılmasının’ ana husus olduğunu aktardı. Ayrıyeten Netanyahu İran’la savaşa devam edeceklerini söyledi.
‘ÖNCE AMERİKA’ DİYENLERLE ANLAŞIRIZ
İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed İstek Arif de Pakistan’daki görüşmelerde ABD’nin İsrail’in değil kendi çıkarlarını gözetmesi gerektiğini söyledi. Arif, “İslamabad’da ‘Önce Amerika’ siyasetini içselleştiren yetkililerle müzakere edersek anlaşırız, ‘Önce İsrail’ denilerek mutabakata varılamaz” dedi.
İsrail’in dün tekrar Lübnan’a düzenlediği hava hücumlarında 14 kişi öldü.
ÇİN’DEN İRAN’A HAVA SAVUNMA SİSTEMİ İDDİASI
ABD istihbaratına nazaran Çin, önümüzdeki haftalarda İran’a gelişmiş hava savunma sistemleri göndermeye hazırlanıyor. Amerikan kaynaklarının CNN’e verdiği bilgilere nazaran, gönderilmesi planlanan sistemler ortasında omuzdan atılan hava savunma füzeleri de (MANPADS) bulunuyor. Bu cins füzeler tek kişi tarafından taşınabiliyor ve kullanımı kolay olduğu için bilhassa hassas kabul ediliyor. Yetkililer, sevkiyatın direkt Çin’den yapıldığının gizlenmesi için üçüncü ülkeler üzerinden gerçekleştirilebileceğini belirtiyor. Bu gelişme, ABD ile İran ortasında süren tansiyon ve kırılgan ateşkes sürecinde dikkati çekiyor. Çin idaresi tezleri reddederek çatışmada rastgele bir tarafa silah sağlanmadığını belirtirken tezleri “asılsız” olarak nitelendirdi. Uzmanlara nazaran, şayet argüman edilen sevkiyat gerçekleşirse İran’ın hava savunma kapasitesi güçlenebilir ve bu durum Ortadoğu’daki askeri dengeyi etkileyebilir. Geçen hafta İran’da düşürülen Amerikan F-15 savaş uçağının MANPADS üzere omuzdan atılan bir füzeyle vurulduğu ileri sürülmüştü.