ABD ve İran ortasındaki görüşmelerden sonuç çıkmadı: Artık ne olacak?

ABD Başkanı Donald Trump ile NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ortasında çarşamba günü yapılan son görüşmede, İran belgesi öncelikli başlıklar ortasında yer aldı. Taraflar, diplomatik sürecin geleceğini ve bölgedeki tansiyonun seyrini ele aldı. Görüşmenin akabinde Washington idaresinin önünde hudutlu seçeneklerin kaldığı tabir edildi.

İran ile 21 saat süren temasların sonuçsuz kalması, ABD idaresinin stratejik tercihlerini yine gündeme taşıdı. Görüşmelerin başarısız olmasıyla Beyaz Saray, müzakereleri sürdürmeye ya da savaşı yine başlatmaya karar verecek. Beyaz Saray’ın bir sonraki adımı, hafta sonu yapılacak değerlendirmeler sonrasında netleşecek.

Beyaz Saray yetkilileri, sürecin bundan sonraki basamağına ait kararın hafta sonu Florida’da yapılacak değerlendirmeler sonrasında Lider Trump tarafından açıklanacağını bildirdi. İdarenin karşı karşıya olduğu seçeneklerin her birinin değerli siyasi ve stratejik riskler içerdiği kaydedildi.

ABD Lider Yardımcısı JD Vance

21 SAATLİK GÖRÜŞMELERDEN SONUÇ ÇIKMADI

ABD Lider Yardımcısı JD Vance’in İranlı yetkililerle yürüttüğü müzakereler, beklenen ilerlemeyi sağlayamadı. Taraflar ortasında temel uyuşmazlık başlıklarında rastgele bir uzlaşı sağlanamadı.

Görüşmelerin akabinde Vance, temasların içeriğine ait sonlu açıklama yaparak, “Kırmızı çizgilerimizin ne olduğunu, hangi mevzularda taviz vermeye hazır olduğumuzu çok açık bir halde belirttik. Onlar bizim koşullarımızı kabul etmemeyi tercih ettiler” sözlerini kullandı.

ABD tarafı, İran’a nükleer programını büsbütün sonlandırmasını içeren bir teklif sundu. İranlı yetkililer ise bu yaklaşımı kabul etmezken ABD’ye karşı bir teklif yaptı. İki tarafın da uzlaşmaya yanaşmaması üzerine müzakereler çıkmaza girdi.

Pakistan’ın başşehri İslamabad’daki görüşmelere Trump’ın damadı Jared Kushner (solda) ve ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff da katıldı.

ABD HÜCUMLARI İRAN’A GERİ ADIM ATTIRMADI

Son görüşmeler, şubat ayı sonlarında Cenevre’de sonuçsuz kalan diplomatik teşebbüslerle benzerlik gösterdi. Cenevre görüşmelerini terk eden ABD, İran’ın füze kapasitesi ve askeri altyapısını amaç alan 38 gün süren geniş çaplı akınlar gerçekleştirdi.

Trump idaresi, İran’ın ağır askeri baskı karşısında tavır değiştireceğini öngördü. Pentagon bilgilerine nazaran 13 binden fazla maksadın vurulduğu operasyonlar, Washington’un stratejik baskı ögesi olarak değerlendirildi.

İran tarafı ise bu süreçte geri adım atmayacağını ortaya koydu. İranlı yetkililer, askeri atakların ülkenin kararlarını değiştirmeyeceğini vurguladı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi

İRAN’DAN KARARLILIK MESAJI

İran Dışişleri Bakanlığı, görüşmelerin akabinde yaptığı açıklamada kararlılık vurgusu yaptı. ABD ile yürütülen müzakerelerin mevcut şartlarda ilerleme kaydetmediğini ortaya koyan açıklamada, “Büyük liderlerimizin, sevdiklerimizin ve yurttaşlarımızın ağır kaybı, İran ulusunun çıkarlarını ve haklarını savunma konusundaki kararlılığımızı her zamankinden daha da güçlendirmiştir” denildi.

Tahran idaresi, nükleer faaliyetlerin büsbütün sonlandırılmasına yönelik talepleri kabul etmedi. İranlı yetkililer, bu hususun ülkenin egemenlik hakları kapsamında değerlendirildiğini tabir etti.

UZUN MÜZAKERE YA DA YENİ SAVAŞ İHTİMALİ

Diplomatik sürecin tıkanması, ABD idaresinin önündeki seçenekleri daralttı. Görüşmelerin başarısız olmasıyla Trump idaresi, birkaç tatsız seçenekle karşı karşıya kaldı.

The New York Times’ın haberinde, bu seçeneklerin, Tahran’la nükleer programının geleceği konusunda uzun bir müzakere yahut çağdaş vakitlerin en büyük güç aksaklığına yol açan bir savaşın yine başlatılması ve Hürmüz Boğazı’nın denetiminin kimde olacağı konusunda uzun bir uğraş mümkünlüğü olduğu değerlendirildi.

Barack Obama periyodunda varılan nükleer muahedenin müzakereleri yaklaşık 2 yıl sürmüştü. Bu muahede kapsamında İran’ın sonlu seviyede nükleer faaliyet yürütmesine müsaade verilmiş ve kimi kısıtlamalar 2030 yılına kadar basamaklı biçimde kaldırılmıştı.

Mevcut tabloda ise taraflar ortasında emsal bir uzlaşı tabanının oluşmadığı görülüyor. ABD idaresi, İran’ın nükleer kapasitesini büsbütün ortadan kaldırmasını talep ederken Tahran bu yaklaşımı reddediyor.

ENERJİ KRİZİ RİSKİ

Bölgedeki tansiyonun en kritik başlıklarından biri Hürmüz Boğazı’nın durumu olarak öne çıkıyor. İran, görüşmelerde bu mevzuyu öncelikli gündem hususu haline getirdi. Taraflar, boğazın denetimi ve güvenliği konusunda farklı pozisyonlar sergiledi.

İran Dışişleri Bakanlığı, görüşmeler sürerken yaptığı bir duyuruda, “Son 24 saatte, Hürmüz Boğazı, nükleer sıkıntı, savaş tazminatları, yaptırımların kaldırılması ve İran’a karşı savaşın büsbütün sona erdirilmesi de dahil olmak üzere ana hususların çeşitli boyutları ele alındı” tabirlerine yer vermişti.

ABD idaresi, savaşın tekrar başlaması halinde global güç piyasalarında önemli dalgalanmalar yaşanabileceğini pahalandırıyor. Daha evvel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin kesintiye uğraması, fiyatlarda sert artışlara ve kritik hammaddelerde kıtlığa yol açmıştı.

TARAFLAR TAVİZ VERMEDİ

Görüşmelerin akabinde hem ABD hem de İran birinci çeşitten kendi lehlerine sonuç çıktığını savundu. Washington, askeri baskının tesirli olduğunu değerlendirirken Tahran idaresi direnç gösterdiğini söz etti.

Tarafların mevcut durumlarını müdafaası, kısa vadede yeni bir uzlaşı ihtimalini zayıflatıyor. Diplomatik sürecin yine canlandırılması için tarafların temel taleplerinde değişiklik yapması gerektiği belirtiliyor.

Ortaya çıkan tablo, bölgedeki tansiyonun süreceğine işaret ediyor. ABD idaresinin atacağı adımların, hem diplomatik süreci hem de global güç istikrarlarını direkt etkileyeceği öngörülüyor.