ABD – İran sınırında bir ileri bir geri

WASHINGTON ile Tahran çizgisinde savaşı kalıcı olarak sona erdirecek “nihai anlaşmaya” ulaşılana kadar ateşkesi 60 gün uzatmayı öngören bir mutabakat zaptı imzalanmasına ait pazarlıklar sürerken, ABD ordusu tarafından İran’ın güneyine hava taarruzları düzenlendi. ABD cephesinin “meşru müdafaa” İran’ın ise “ateşkes ihlali” olduğunu savunduğu taarruz, “Savaş tekrar mi başlıyor” kaygısına neden oldu. Lakin taraflardan Hürmüz Boğazı ve zenginleştirilmiş uranyum üzere müzakerelerin en kritik başlıklarında gelen “daha esnek” iletiler, şimdi barışa giden yolun büsbütün kapanmadığına işaret ediyor.

ATEŞKESE KARŞIN VURDU

ABD ordusu 8 Nisan’dan bu yana devam eden ateşkese karşın evvelki gün İran’a hava atakları düzenledi. ABD merkezli Wall Street Journal’a nazaran ordu, birinci etapta ikili abluka altındaki Hürmüz Boğazı’na mayın döşemeye çalıştığı ve İhtilal Muhafızları’na ilişkin olduğu öne sürülen iki gemiyi maksat aldı. İran ise misilleme olarak ABD uçaklarına karadan havaya füzeler fırlattı. Akabinde ABD, İran’ın Basra Körfezi yakınlarındaki Bender Abbas kentindeki füze rampalarına hücumlar düzenledi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’ndan (CENTCOM) yapılan açıklamada, atakların “İran güçlerinden kaynaklanan tehditlere karşı askerleri korumak” maksadıyla gerçekleştirildiği savunuldu. İran Dışişleri Bakanlığı da “ateşkesin ihlal edildiği ve karşılık verileceği” uyarısında bulundu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (solda) ve İran Meclis Başkanı Muhammed Kalibaf, Katar’ın başşehri Doha’da temaslarda bulundu.

HÜRMÜZ’DE ETRAF VERGİSİ

Öte yandan tansiyon kısa mühlet içinde yatışırken, taraflardan müzakerelerin bugüne kadar çıkmaza girmesine neden olan başlıklarda yumuşama sinyali olarak okunabilecek açıklamalar da geldi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İran’ın egemenlik hakkı olarak gördüğü Hürmüz Boğazı’nda “gemilerden transit geçiş fiyatı alınmadığını lakin deniz güvenliği, etraf müdafaa ve seyrüsefer idaresi üzere teknik hizmetlerden doğan operasyonel masrafların tahsil edildiğini” savundu. Bekayi, “Doğru kavram kullanılmalı; bu bir geçiş fiyatı değil. Bu sistem etraf vergisi alınmasını gerektiriyor” tabirlerini kullandı.

URANYUMDA ‘ESNEK’ FORMÜL

Trump da daha evvel “ABD’nin girip çıkaracağını” dillendirdiği zenginleştirilmiş uranyum probleminde daha esnek bir formüle işaret etti. Trump, evvelki gün toplumsal medya platformu Truth Social’dan yaptığı açıklamada “Zenginleştirilmiş uranyum (nükleer toz) ya derhal ABD’ye teslim edilerek buraya getirilip imha edilecek ya da tercihen İran’ın işbirliği ve uyumu içinde Atom Gücü Kurulu yahut muadili kurumun şahitliğinde, yerinde yahut kabul edilebilir öteki bir yerde imha edilecektir” tabirlerini kullandı. Öte yandan El Arabiya da Tahran’ın mutabakata “güçlü garantiler” eklenmesi halinde uranyum stoğunu Çin’e devretmeye sıcak bakabileceğini öne sürdü.

DOHA’DA SON PAZARLIK

Anlaşmaya yönelik perde ardı görüşmeler ise Katar’da devam ediyor. İsrail merkezli Kanal 12, İran Meclis Başkanı ve baş müzakereci Muhammed Bakır Kalibaf, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran Merkez Bankası Lideri Abdülnasır Himmeti ve beraberindeki üst seviye heyetin, Doha’daki temaslarında muhtemel muahedenin kimi hususlarında “kazanım” sağlayacak son dakika değişiklikleri yapılması için gayret sarf ettiğini öne sürdü. İran’ın yarı resmi Tasnim Haber Ajansı’na nazaran heyet, yurt dışında bloke edilen 24 milyar dolarlık fonun yarısının mutabakatın duyurulmasının çabucak akabinde özgür bırakılmasını talep etti. Haberde, kalan 12 milyar doların ise 60 gün içinde transfer edilmesinin istendiği belirtildi. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el Ensari, İran’a 12 milyar dolar teklif edildiği argümanını yalanlamıştı.

ABD donanması bölgedeki uçak gemisi ve amfibi çıkarma gemileriyle varlığını sürdürüyor.

İBRAHİM ANLAŞMALARI’NA RİYAD VE İSLAMABAD’DAN RET

ABD Başkanı Donald Trump’ın evvelki gün toplumsal medyadan duyurduğu “İran’la muahede uğraşlarının bir modülü olarak Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan üzere ülkelerin toplu halde İbrahim Anlaşması’na katılması” talebinin akabinde birinci karşılık Pakistan ve Suudi Arabistan’dan geldi. Pakistan Savunma Bakanı Havace Muhammed Asıf , haber kanalı Samaa TV’ye verdiği röportajda Pakistan’ın sözkonusu muahedeyi imzalama ihtimaliyle ilgili olarak “Ben şahsen temel ideolojilerimizle çatışan bu türlü bir mutabakata katılmamamız gerektiğini düşünüyorum Tek bir gün bile kelamlarına güvenilmeyecek beşerlerle nasıl tıpkı masaya oturabiliriz” diye konuştu. Suudi Arabistanlı bir kaynak ise Al Arabiya English’e yaptığı açıklamada, Riyad’ın Filistin devleti sorununa ait tavrının değişmediğini belirterek “Filistin devletini mümkün kılacak, geri dönüşü olmayan bir yol haritası çizilmesi gerekiyor” dedi. İbrahim Muahedeleri öncelikle Arap ülkeleri ile İsrail ortasında diplomatik ve ekonomik münasebetler kurulmasını öngörüyor. Muahedeye şu ana dek Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn, Fas, Sudan ve Kazakistan taraf olmuş durumda.

Bu ortada İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile Trump dün telefonda görüştü. Netanyahu’nun güvenlik kabinesi üyeleriyle dün akşam yaptığı toplantının akabinde Trump’la görüştüğü aktarıldı.