En sağlıklı çay hangisi? En kıymetli soru ise hangi çay ne vakit içilmeli?

Uzmanlar, “yeşil çay siyah çaydan çok daha sağlıklıdır” kanısının biraz abartıldığını söylüyor. Zira siyah çay ile yeşil çay birebir bitkiden geliyor. Ortalarındaki temel fark, yaprakların işlenme biçimi. Bu yüzden her iki çay da antioksidan ve bitkisel bileşikler açısından pahalı kabul ediliyor. Asıl farkı birçok vakit içine eklenen şeker ve yanında gelişen tüketim alışkanlıkları yaratıyor.

Türkiye’de çok sık tüketilen açık ya da demli siyah çayın içine fazla şeker eklenmesi, çayın mümkün faydalarını gölgeleyebiliyor. Uzmanlara nazaran şekersiz tüketildiğinde ise hem siyah çay hem de öteki çaylar günlük beslenmede yararlı bir yer tutabiliyor. Bitki çayları da bilhassa akşam saatlerinde kafeini azaltmak isteyenler için öne çıkıyor.

ÇAY BİTKİSİYLE YAPILANLAR

Siyah çay

Siyah çay, kalp sıhhati açısından öne çıkan içeceklerden biri olarak gösteriliyor. İçerdiği flavonoidler sayesinde kolesterol ve tansiyon üzerinde olumlu tesirler yaratabileceği belirtiliyor.

Ayrıca L-theanine ismi verilen aminoasit nedeniyle birtakım bireylerde sakinleştirici olmayan bir rahatlama hissi de oluşturabiliyor. Siyah çay çoklukla kaynar suya yakın sıcaklıkta demleniyor ve en az 3 dakika bekletilmesi öneriliyor.

Yeşil çay

Yeşil çay daha çok beyin sıhhatiyle ilişkilendiriliyor. İçerdiği kateşinler ve bilhassa EGCG isimli bileşik nedeniyle hem güçlü bir antioksidan kaynağı kabul ediliyor hem de hafıza ve hudut sistemi üzerinde kollayıcı tesirleri olabileceği düşünülüyor. Kimi araştırmalar, tertipli yeşil çay tüketiminin kalp sıhhatine da katkı sunabileceğini gösteriyor. Yeşil çayın kaynar suyla değil, biraz dinlendirilmiş yaklaşık 80 derece suyla hazırlanması tavsiye ediliyor.

Matcha

Toz formdaki yeşil çay olan matcha, son yıllarda daha görünür hale geldi. Uzmanlara nazaran matcha, antioksidan yoğunluğu yüksek seçeneklerden biri. Çaydan alınan antioksidan ölçüsünü artırmak isteyenler için öne çıkıyor. Lakin tadı klasik yeşil çaya nazaran daha ağır olabiliyor.

Beyaz çay

Beyaz çay, en az işlenen çay tiplerinden biri. Ekseriyetle yaprağın en genç periyodunda toplanan tomurcuklardan hazırlanıyor. Bu nedenle birtakım tiplerinde polifenol ve antioksidan oranı daha yüksek olabiliyor. Daha hafif ve yumuşak içimli bir seçenek arayanlar için alternatif oluşturuyor.

Sarı çay

Sarı çay, yeşil çaya epey benzeyen lakin üretim evresinde farklı bir kurutma sürecinden geçen daha az bir çeşit. Tadının yeşil çaya nazaran daha yumuşak olduğu belirtiliyor. Sıhhat tesirleri açısından da yeşil çaya yakın görülüyor.

Oolong çayı

Yarı okside bir çay olan oolong, siyah çay ile yeşil çay ortasında bir yerde duruyor. Araştırmalar, sistemli tüketildiğinde kan şekeri denetimi, kalp sıhhati, kemikler ve dişler açısından yarar sağlayabileceğini düşündürüyor. Tadını yeşil çaya nazaran daha az keskin, siyah çaya nazaran daha hafif bulanların tercih edebileceği bir seçenek olarak öne çıkıyor. Ekseriyetle yaklaşık 90 derece suda demlenmesi öneriliyor.

BİTKİ ÇAYLARI

Nane çayı

Nane çayı bilhassa mide bulantısı, hazımsızlık ve hassas bağırsak belirtileri yaşayanlar ortasında tanınan. Bilhassa peppermint olarak bilinen güçlü nane çeşidiyle hazırlanan çayların sindirim sistemini rahatlatabildiği belirtiliyor. Kafeinsiz olması da mide hassasiyeti yaşayanlar için değerli bir avantaj.

Zencefil ve limon çayı

Soğuk algınlığı başlayacakmış üzere hissedilen devirlerde en sık başvurulan içeceklerden biri zencefil ve limon çayı. Zencefilin mide bulantısını hafifletmeye, boğazı rahatlatmaya ve birtakım ağrılar üzerinde destekleyici tesir göstermeye yardımcı olabileceği belirtiliyor.

Limon ise bilhassa C vitamini çağrışımı nedeniyle bağışıklık takviyesiyle anılıyor. Bal eklenirse boğazı yumuşatmada daha da tesirli olabiliyor.

Papatya çayı

Papatya çayı daha çok uyku kalitesiyle ilişkilendiriliyor. Hafif yatıştırıcı tesiri nedeniyle gece uyumakta zorlanan bireyler tarafından sık tercih ediliyor. Yapılan birtakım çalışmalar, papatya çayının uykuya geçişi kolaylaştırabildiğini ve gece uyanmalarını azaltabildiğini ortaya koyuyor.

Rooibos çayı

Güney Afrika kökenli rooibos, görünüş olarak siyah çayı andırsa da farklı bir bitkiden elde ediliyor. Kafeinsiz olması nedeniyle bilhassa akşam saatlerinde çay içmek isteyenler için dikkat cazip bir alternatif. Sütle tüketildiğinde tadının siyah çaya benzediğini söyleyenler de var. Antioksidan içeriği sayesinde büsbütün “boş” bir içecek olarak da görülmüyor.

NASIL DEMLENMELİ?

Uzmanlara nazaran çayın yararını belirleyen ögelerden biri de gerçek demleme. Siyah çay kaynar suya yakın sıcaklıkta hazırlanabilirken, yeşil, beyaz ve sarı çay üzere daha hassas cinslerde çok sıcak su kullanılması tadı bozabiliyor. Bu çaylarda suyu birkaç dakika dinlendirmek daha âlâ sonuç veriyor.

Genel tabloya bakıldığında, tek bir çayı “en sağlıklısı” ilan etmek kolay değil. Siyah çay kalp sıhhati açısından güçlü bir seçenek olarak öne çıkarken, yeşil çay beyin ve antioksidan takviyesiyle dikkat çekiyor. Oolong kan şekeri tarafında ilgi çekiyor, bitki çayları ise sindirim, uyku ve kafein azaltma üzere daha gündelik gereksinimlerde öne çıkıyor.

Türkiye’de çay alışkanlığı çok güçlü olduğu için uzmanların en net uyarısı ise tıpkı noktada toplanıyor: Çayın kendisinden çok, içine eklenen fazla şeker asıl sorun olabilir. Bu nedenle gerçek demlenmiş ve mümkünse şekersiz tüketilen çay, günlük hayatta daha istikrarlı bir tercih haline gelebilir.