Dışişleri Bakanı Hakan Fidan: İttifakın uzlaşması tarihi muvaffakiyet

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 22 yıl aradan sonra Ankara’da düzenlenen 36’ıncı NATO Zirvesi’nin akabinde dikkat çeken açıklamalarda bulundu. 

TRT habere konuşan Bakan Fidan’ın yaptığı açıklamada şu sözleri kullandı:

“Bu tepe hem yapılışı prestijiyle hem sonuçları prestijiyle sahiden tarihi bir tepe oldu. Bu birebir vakitte Cumhurbaşkanımızın liderliğinde yürüttüğümüz Türk dış siyasetinin da açıkçası inanılmaz bir başarısı idi. Bu dorukta alınan kararlar ve yapılan görüşmelerden evvel tepeyi hazırlayan süreçte milletlerarası ortama yapılan tartışmalara da bakmak lazım.

Birçok krizin ortasındayken, temel prestijiyle hem Avrupa hem öteki coğrafyalar, burada yapılan çok önemli tartışmalar vardı. Hasebiyle bu güvenlik tartışmalarında NATO’nun güvenliği, geleceği nasıl olacak, transatlantik bağlantıları nereye gerçek gidiyor? Bütün bunların hepsinde yapılan tartışmalar bir belirsizlik havası doğurmaya başladı. Yani NATO’nun aktifliği, caydırıcılığı, birlikteliği azalıyor mu? Bu noktada yapılan tartışmalar aslında çok fazla sonuç verici tartışmalar değildi.

Transatlantiğin iki tarafında da yapılan tartışmalar var biliyorsunuz. Türkiye tam bu vakitte temel prestijiyle Cumhurbaşkanımızın ortaya koyduğu liderlikle ve siyasetimizin ürettiği çıktılarla, temel prestijiyle ittifakın hala geçerliliğini koruduğu, transatlantik aktörlerin ortaya koyduğu, her iki taraftaki aktörlerin de ortaya koyduğu görüş ayrılıklarının aslında bir noktada buluşturulabileceği ve NATO’nun başlangıçtaki kuruluş emeli olan, yani ofansif değil, atağa yönelik değil, daha çok savunma ve barışı müdafaaya, refahı ve huzuru artırmaya yönelik rolünün tekrar aslında bir keşfi oldu.

Tabii bunu yapılırken birtakım şeyler var, onu söz etmek gerekiyor. Birincisi, Amerika’nın haklı olarak şikayet ettiği, NATO’nun uzun yıllardır “Avrupa ayağının yükünü ben taşıyorum, artık burada bir yeni düzenlemeye gidilmesi lazım. Zira Avrupa devletleri sahiden müreffeh devletler, Avrupa Birliği kendisinin oluşturduğu büyük bir ekonomik tertip alanı var. Ben bunların güvenliğini sağlarken, ben bunların istifade ettiği sosyal güvenlik imkanlarını kendi halkıma sunamazken, burada benim sağladığım güvenlikle bu türlü bir hayatın yaşanıyor olması aslında bir politik tartışma konusu idi.” Şimdi bunu külfet paylaşımı diye temel prestijiyle kavramsallaştırdılar. Bu kabul gördü. Ankara Zirvesi’nde de bu kavram olmaktan çıkıp artık pratikte uygulanır bir siyasete döndü. Bu kıymetli, en kıymetli çıktısı aslında, somut çıktısı bu. Külfet paylaşımının konsept olmaktan çıkıp artık uygulamaya dönüşülmesi ve bu bahiste rastgele bir formda tartışmanın artık yapılmaması, o değerliydi.

Diğer taraftan sahiden savunma sanayii alanının en az savunma ögeleri kadar, yani askerler kadar, ordular kadar değerli olduğu, destekleyici bir öge değil artık ana bir öge olduğu, bütün bu savunma planlamalarının yapılmasında ve stratejilerinin oluşturulmasında o da NATO’nun kayıtlarına ve stratejik doktrinine geçti.

En fazla konuşulan mevzulardan biri dayanıklılık konusu. Yani ordularınızı hazırlıyorsunuz lakin ne kadar müddetle mühimmat olacak? Ne kadar mühletle savunma düzenekleri olacak? Lojistik ne kadar düzgün olacak? Bütün bunların hepsi bir defa daha yaşanan savaşlarda görüldüğü için gündeme geldi ve burada yapılan savunma sanayii ile ilgili hem forum, Savunma Sanayii Başkanlığımızın da burada çok önemli emeği var, onun için de onlara ayrıyeten teşekkür etmek lazım, hem de politik çerçeve sahiden çok belirleyici oldu.

Tabii bunun çıktıları ve bu sürece giderken oluşan ruhsal atmosfer, siyasi atmosfer çok uzun tartışmalara bahis olacak bir alan. Fakat yani süremiz kısıtlı olduğu için ben yalnızca ana başlıkları söylemekle yetinmek istiyorum.

NATO’nun geleceğine doğal bütün NATO üyeleri birlikte karar vermek zorunda. Şimdi NATO üyelerinden bahsettiğimiz vakit aslında bu da uzun bir tartışma ve bizim nitekim çok kafa yorduğumuz bir bahis; Avrupa güvenliği problemi. Avrupa güvenliği konusu Avrupa Birliği tarafından mı götürülecek, Avrupa’daki Türkiye’nin de dahil olduğu öteki ülkeler tarafından mı götürülecek? Şimdi aslında Macron’un ortaya attığı NATO’yla ilgili cümlelerin de geri planında yatan temel konu, burada Avrupa’da artık Avrupa Birliği’nin öncülük etmesi. Avrupa Birliği’nin de İngiltere çıktıktan sonra iki kıymetli gücü kim? Fransa ve Almanya. Almanya ekonomik bir dev söylendiği vakit, Fransa askeri bir dev. Hasebiyle Fransa’nın aslında öncülük edeceği yeni bir güvenlik alanının aslında olması isteği yahut stratejisini de orada görebiliyoruz.

Ama genel itibarıyla Rusya-Ukrayna savaşı, nedenlerinden bağımsız olarak söylüyorum, askeri stratejistler tarafından gerekli dersler çıkartıldığında şu görüldü: Aslında ittifakın iki kanadının da birbirine hakikaten muhtaçlığı var. Birinci evvel Amerika ‘Ben yükü nitekim paylaştırmak istiyorum’ dedi, ‘hepsini taşımak istemiyorum’ dedi. Tamam, Avrupalılar bunu üstlerine aldılar, buradan bir maliyet ödeme var. Zira politikler için güç bir karar. Toplumsal hizmetlerden, temel hizmetlerden kesip savunmaya bütçe ayırmak her iktidarın bir noktada probleme düşeceği alanlardan biri olabilir bilhassa Avrupa’da.

Diğer taraftan savunma sanayiinin birinci başta şöyle bir siyaset vardı dikkat ederseniz iki sene evvel, bilhassa Sayın Trump ilk iktidara geldiğinde. Deniyordu ki herkes kendi sanayi yeterliliğini kendisi geliştirsin, bu noktada siyasetler üretilsin. Tamam, denendi, gidildi. Husus çok önemli tartışıldı lakin gelinen noktada görüldü ki hiç kimse bu ekosistemini tek başına üretmeye uygun değil. Yani şimdi o vakit ne olacak? İttifak üyeleri arasında külfet paylaşımı değil, ekosistemin konseyimi da kıymetli.

Aslında yaptığımız yan toplantılardan biri, Amerika Dışişleri Bakanı daveti üzerine, dar iştirakli bir toplantıydı bu. Bu savunma endüstriyle ilgili bir ekosisteminin aşikâr başlı endüstriyel gücü olan, sanayi gücü olan müttefiklerin iştirakiyle yeni bir siyaset alanına dönüştürülmesi konusu bence eşit derecede kıymetli. Yani şunu söylemek istiyorum, aslında NATO klasik manasıyla bakıldığı vakit hani insanların zihninde soğuk savaş haliyle mücessem olmuş bir durumda lakin çağdaş vakitlere geldiğiniz vakit olan şu: Evrilen tehditler karşısında ittifakla üye ülkelerin hem askeri yeteneklerini hem savunma sanayine ait başka yeteneklerini bir arada tutabilme yeteneğini nasıl yürütürüz sorusuna aradıkları bir yanıt. Bunun da kavramsallaştırılması, isimlendirilmesi 3.0’la oldu. 1.0 biliyorsunuz soğuk savaş devriydi. Ondan sonra soğuk savaştan bugüne gelen bir süreç oldu o da 2.0’dı. Şimdi 3.0’a geçiyoruz.

Şu büyük bir muvaffakiyet. Bu kadar jeostratejik ve global sarsıntıların olduğu bir periyotta, kafa karmaşasının, fikir ayrılıklarının, stratejik gaye farklılıklarının olduğu bir periyotta, ittifaka üye ülkelerin bir araya gelerek belirli başlı önderlerin kıymetli konumlar ortaya koyarak, ki Cumhurbaşkanımız bu önderlerden biri, yeniden muhakkak kavramlar etrafında, maksatlar etrafında ittifakın uzlaşması tarihi bir muvaffakiyet. Onun altını çizmek gerekiyor.

Bu kararlar uygun ilerletilirse temel prestijiyle nitekim çok olumlu tesirlerini göreceğimizi düşünüyorum. Endüstrinin en değerli iki tane alanından biri, birincisi tedarik zincirlerinin kesintisiz çalışabilmesi ki bu tedarik zincirlerine diğer ülkelerin sağladığı materyaller de giriyor. Bunda düşünce olmaması lazım. İkincisi markete erişimde zahmetin olmaması. Böylesine büyük bir ekosistem ittifaka üye olan ülkeler bir araya geldiğinde bu anlayışla bir savunma sanayii ekosistemi kurarlarsa hem tedarikte hem pazarda sorun olmaz. Hasebiyle endüstrinin kendi kendini yürütme, idame etme yeterliliği ortaya çıkar. Aksi takdirde daima sübvanse edilmesi gerekir. Bu daima sübvanse etme de her ülkenin tek başına karşılayabileceği bir durum değil.

Dolayısıyla bunu tabir ettiğim üzere çok düzgün formda planlamak gerekiyor. Bu teşebbüs, bu sizin de tabir ettiğiniz 50 milyar dolarlık bu Türkiye’nin değil, bütün müttefiklerin kendi aralarında yaptığı kontratlar. Buna misal mukaveleler savunma endüstrimizin geleceği açısından olağanüstü değerli. Zira Türk savunma sanayiine baktığınız vakit bizim için küçük ve orta ölçekli savunma araçları değil, çok yüksek stratejik ehemmiyete haiz teknolojiler ve silahlar üzerinde yoğunlaştığını da görüyoruz. Hava savunma sistemleri, füze sistemleri, jet uçakları, yeni nesil, ileri kuşak, tekrar insansız hava araçları, sürü dronları üzere ve siber araçlar üzere. Bunların muhakkak bir kolektif çerçevede yapılabilir olması temel prestijiyle maddi külfeti de azaltır ve savunma direncini de yükseltir.

Bu noktada bizim ortaya koyduğumuz siyasetler hakikaten şu ana kadar ne kadar isabetli sonuçlar üretildiğini gördük. Bir de NATO’nun karar alırken, bu insan tabiatında da var, somut sonuçlara bakmayı çok seviyor. Şimdi Rusya-Ukrayna savaşına baktığı vakit orada neye muhtaçlığı olduğunu gördü. Türkiye örneğine baktığı vakit bu gereksinimlerin nasıl hayata geçirilebileceğini gördü. Şayet Türkiye tek başına bunları yapıyorsa bir ittifak haydi haydi bunu yapabiliyor, yapabiliyor olmalı aslında fikri şu anda hakim oldu. Yani bir şeyin hayata geçmiş olması onunla ilgili siyaset üretmesini daha kolay hale getiriyor. Türkiye de bu noktada aslında örneklik teşkil etmesi açısından da NATO’ya çok önemli bir katkı sunmuş oldu.