Alzheimer kan testleri başladı: Pekala sağlıklı bireyler de yaptırmalı mı?

Alzheimer hastalığını anlamak için tabipler uzun mühlet yazılı hafıza testlerine, kıymetli beyin görüntülemelerine ve invaziv süreçlere başvuruyordu. Lakin son periyotta onay alan kimi kan testleri, teşhis sürecini daha pratik hale getirmeye başladı.

Bu testler, Alzheimer ile bağlantılı birtakım proteinleri kanda ölçerek hastalığa dair ipuçları sunabiliyor. Bilhassa erken bilişsel gerileme belirtileri gösteren bireylerde hekimlere yardımcı olabileceği belirtiliyor.

Ancak burada kritik bir ayrım var: Bu testler, sağlıklı ve hiçbir belirti göstermeyen şahıslarda “gelecekte Alzheimer olacak mıyım?” sorusuna kesin karşılık vermek için geliştirilmedi.

Yeni kan testleri, Alzheimer ile ilişkili birtakım biyobelirteçleri ölçüyor. Bunların başında tau proteini geliyor. Tau, beyinde düğüm gibisi yapılar oluşturabiliyor ve hafıza kaybıyla ilişkilendiriliyor.

Bazı testler ayrıyeten beta-amiloid isimli proteini de kıymetlendiriyor. Beta-amiloid, beyinde plaklar oluşturabilen ve Alzheimer’ın karakteristik bulgularından biri kabul edilen yapılardan biri.

Bu proteinler, son yıllarda Alzheimer tedavilerinde de gaye alınan başlıklar arasında. Bu sebeple kan testleri sadece teşhis açısından değil, gelecekteki ilaç çalışmalarında uygun hastaları belirlemek için de kıymetli hale gelebilir.

Uzmanların en çok vurguladığı nokta şu: Bu testler, hiçbir hafıza şikâyeti olmayan sağlıklı şahıslar için rutin denetim testi olarak önerilmiyor.

Çünkü bugün için belirti vermeyen insanlarda Alzheimer’ı başlamadan kesin biçimde önleyen onaylı bir tedavi bulunmuyor. Yani test sonucu riskli çıksa bile, bunun her vakit uygulanabilir ve net bir tedavi planına dönüşmesi mümkün olmayabilir.

Bu durum, “bilmek mi daha düzgün, bilmemek mi?” sorusunu gündeme getiriyor. Bilhassa ailesinde Alzheimer yahut demans hikayesi olan birçok kişi bu bilgiyi öğrenmek istese de, uzmanlara nazaran test sonucu tek başına karar vermek için kâfi değil.

Doktorlar, son devirde bu testleri yaptırmak isteyen sağlıklı bireylerin sayısının arttığını belirtiyor. Bilhassa ailesinde Alzheimer yahut demans bulunan şahıslar, kendi risklerini daha erken öğrenmek istiyor.

Akıllı saatler, konutta test kitleri, şahsileştirilmiş sıhhat hizmetleri ve direkt tüketiciye sunulan testler, insanların kendi sıhhat datalarına daha fazla erişmek istemesine yol açtı.

Alzheimer kan testleri de bu eğilimin bir kesimi haline geliyor. Fakat uzmanlar, bu çeşit testlerin kesinlikle doktor değerlendirmesiyle birlikte ele alınması gerektiğini söylüyor.

Bazı sağlıklı bireyler, test sonucunda Alzheimer ile bağlı biyobelirteçlerin yüksek olduğunu görebiliyor. Fakat bu, kişinin kesin olarak Alzheimer hastası olduğu yahut kesinlikle hastalanacağı manasına gelmiyor.

Araştırmalara nazaran sağlıklı ve belirti göstermeyen kimi ileri yaşlı bireylerde beyinde amiloid birikimi görülebiliyor. 50 yaş civarında bu oran yaklaşık yüzde 15’e çıkabiliyor. 75 yaşta üçte teğin üzerine, 85 yaşta ise yaklaşık yarıya kadar yükselebiliyor.

Buna karşın amiloid birikimi olan herkes Alzheimer geliştirmiyor. Bu sebeple test sonucunu tek başına yorumlamak önemli tasaya ve yanlış sonuçlara yol açabilir.

Bilişsel gerileme belirtisi olan bireylerde bile müspet kan testi sonucu, tek başına Alzheimer tanısı koydurmaz.

Nörologlara nazaran kan testleri hekimlere güçlü bir ipucu sağlayabilir. Fakat teşhis için hastanın şikâyetleri, nörolojik muayenesi, bilişsel testleri ve gerekirse beyin görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca bedendeki süreksiz durumlar da sonuçları etkileyebilir. Akut iltihaplanma, hastalık hali ve hatta yemek yenip yenmediği üzere faktörler kimi biyobelirteç düzeylerinde değişiklik yaratabilir.

Alzheimer kan testleri sırf klinik teşhiste değil, araştırmalarda da büyük kıymet kazanıyor. Zira yeni ilaç çalışmalarında yanlışsız iştirakçileri bulmak için daha pratik tarama sistemlerine gereksinim var.

Bugün tüm riskli kümelere değerli beyin görüntülemeleri yahut belden sıvı alma süreci yapmak gerçekçi değil. Kan testleri, bilhassa 55 yaş üstü bireylerde araştırma taramalarını kolaylaştırabilir.

İlaç şirketleri, Alzheimer belirtileri başlamadan evvel müdahale etmenin hastalığı yavaşlatıp yavaşlatamayacağını araştırıyor. Bu çalışmaların bir kısmında kan testleri, uygun iştirakçileri seçmek için kullanılmaya başlandı.

Araştırmacılar, parmak ucundan alınan küçük kan örnekleriyle Alzheimer’a ait işaretlerin sağlam biçimde ölçülüp ölçülemeyeceğini de inceliyor.

Eğer bu yol standart kan alımı kadar muteber hale gelirse, gelecekte meskenden örnek alma yoluyla araştırmalara iştirak kolaylaşabilir.

Ancak uzmanlara nazaran parmak ucu örnekleri şu anda klinik kullanım için hazır değil. Erken datalar umut verici olsa da, bu sistemlerin günlük sıhhat hizmetlerinde kullanılabilmesi için daha fazla doğrulama gerekiyor.

Ailesinde Alzheimer hikayesi olan yahut gelecekteki riskinden telaş eden lakin belirti göstermeyen bireyler için uzmanlar daha temel bir başlangıç öneriyor.

Buna nazaran evvel beyin işlevlerinin başlangıç seviyesi kıymetlendirilebilir. Bu kıymetlendirme, nörolojik muayene, kâğıt-kalem bilişsel testler ve birtakım durumlarda beyin MR’ı üzere sistemleri içerebilir.

Bu tıp bir başlangıç değerlendirmesi, ilerleyen yıllarda değişimi izlemek için referans noktası oluşturabilir. Fakat daha ileri testlerin herkes için gerekli ya da bilimsel olarak desteklenmiş olduğu söylenemez.

Alzheimer kan testleri, tıpta değerli bir ilerleme olarak görülüyor. Bilhassa unutkanlık, bilişsel yavaşlama yahut erken demans kuşkusu olan şahıslarda teşhis sürecini kolaylaştırabilir.

Ancak sağlıklı ve belirtisiz bireyler için durum daha karmaşık. Test sonucu bireye bilgi verebilir; ancak bu bilgi her vakit kesin teşhis, kesin risk ya da çabucak uygulanacak bir tedavi manasına gelmez.

Uzmanlara nazaran beyin sıhhatini korumak için bugün en güçlü adımlar hâlâ hayat usulüyle ilgili: sağlıklı beslenmek, sigara içmemek, alkolü sınırlamak, sistemli uyumak, antrenman yapmak, kalp-damar sıhhatini korumak ve bilişsel-sosyal olarak faal kalmak.

Kısacası kan testleri Alzheimer teşhisinde yeni bir kapı açıyor. Lakin bu kapıdan geçmeden evvel, sonucu yorumlayabilecek bir uzmanla konuşmak büyük kıymet taşıyor.