İran ABD sınırında neler oluyor… 4 soru 4 yanıt

ORTADOĞU’da iki ayı aşkın müddettir devam eden ABD ve İran ortasındaki kriz yeni bir safhaya girdi. Hürmüz Boğazı’ndaki tansiyon, kırılgan haldeki ateşkesin akıbetine ait soru işaretleri ve tarafların bir türlü uzlaşmaya varamadığı amaçları krizi çok katmanlı bir denklem haline getirdi. Bu denklemde öne çıkan başlıklar ise dört soruda cevap buluyor.

1- HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA NELER OLUYOR

13 Nisan’da kendi ablukasını başlatan ABD ordusu evvelki gün, Lider Donald Trump’ın buyruğuyla 100’den fazla kara ve deniz aracı, güdümlü füze destroyerleri ve 15 bin askeri işçisinin iştirakiyle “Özgürlük Projesi” operasyonu başlatarak İran’ın Hürmüz ablukasına son vermeye çalıştı. ABD ordusu yüzlerce gemi ve şirketle bağlantıya geçerek kendi rehberliklerinde Boğaz’ı geçmeleri için davet yaptıklarını belirtirken, projenin birinci 48 saatinde tansiyon epeyce yüksek seyretti. Lakin uzmanlara nazaran, her iki tarafın attığı telaşlı ve tek taraflı adımlar nedeniyle bölgede huzurun sağlanması hayli uzak bir ihtimal. Tahlil şirketi Eurasia Group, İran’ın onayı yahut çok daha büyük bir askeri güç olmadan ABD’nin projesinin başarısız olacağını belirtiyor. Datalara nazaran savaş nedeniyle bölgede 20 bin denizci ve yaklaşık 170 milyon varil petrol ve yakıt mahsur kalmış halde.

2- ATEŞKESİN BAHTI NE OLACAK

ABD ve İran ortasında nisan ayı başında yürürlüğe giren kırılgan ateşkesin gidişatı da bilinmeyen durumda. Hürmüz’de İran’ın ABD gemilerine ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik atakları ve Amerikan donanmasının İran’ın deniz ögelerini vurması ateşkesin devamlılığına ait soru işaretlerini artırdı. Uzmanlara nazaran tansiyonun bir anda sıçramış olması, asıl sorunun artık “savaşın tekrar başlayıp başlamayacağı değil, ne vakit başlayacağı” olduğunu gösteriyor. İran cephesi ABD’nin ateşkesi ihlal ettiğini belirtirken, ABD cephesi ise “ateşkesin hâlâ yürürlükte olduğunu” savunuyor. Hakikaten savaşın başından bu yana Tahran’a sert çıkan Savunma Bakanı Pete Hegseth de dün daha temkinli bir lisan kullandı. “Ateşkesin devam ettiğini” belirten Hegseth, “Özgürlük Projesi süreksiz bir misyondur. Dünyanın uygun bir vakitte devreye girmesini beklemekteyiz. Bu sorumluluğu yakında onlara devredeceğiz” diye konuştu.

İran’a yönelik abluka ve Özgürlük Projesi operasyonuna katılan gemiler ortasında George H.W. Bush uçak gemisi de var.

3- ABD’NİN HEDEFİ NE

Washington’ın tekrar müzakerelerin ortasında tansiyonu tırmandıracak bir adım atmış olması sırf deniz trafiğini garanti altına alma uğraşıyla sonlu değil. Uzmanlara nazaran ABD, bir yandan piyasaları istikrarda tutmayı hedeflerken, öbür yandan ise İran üzerindeki askeri ve ekonomik baskıyı artırarak müzakere masasında taviz vermeye zorlamayı amaçlıyor. Amerikan CNN’e nazaran bu çerçevede İsrail ile uyum halinde yeni bir hücum seçeneğinin de masada olduğu belirtiliyor. İsrailli bir yetkiliye nazaran ateşkesin bozulması halinde İran’a yönelik “kısa vadeli ve maksat odaklı” bir operasyon planı hazır durumda. Trump ise son günlerde iki uç ortasında sıkışmış görünüyor. Wall Street Journal’a nazaran Trump’ın masasında “İran’ı nükleer programından vazgeçmediği için sert formda cezalandırmak ya da ABD’yi daha derin bir çatışmaya sürükleyebilecek tırmanmadan kaçınmak” olmak üzere iki seçenek bulunuyor. Trump’ın “savaşın üç hafta daha sürebileceğini” öne sürmesine karşın bir sonraki atağı şimdilik belirsizliğini koruyor.

4- İRAN NEYİ HEDEFLİYOR

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı taarruzların akabinde ağır kayıplar veren Tahran ise halihazırda güvensizlik duyduğu Washington’un saldırgan siyasetlerine sert karşılıklar vermeye çalışıyor. Beyaz Saray’ın evvelki gün “tüm kartların Trump’ın elinde olduğu” tarafındaki paylaşımına İran cephesinden “daha az kartlara sahip oldukları” tarafında bir kabul geldi. Çünkü İran’ın elindeki Hürmüz Boğazı kozu, Lübnan’daki Hizbullah ve Yemen’deki Husiler’in başta olduğu ortakları ile füzelerinden oluşan avantajlar, ABD üzerinde pek de caydırıcılık yaratabilmiş değil. Lakin uzmanlar, İran’ın “acımasız ve pervasız” taktiklerinin tabloyu bir anda değiştirebileceğine işaret ediyor. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da yaptığı son açıklamada, “Mevcut durumun sürdürülmesinin ABD için dayanılmaz olduğunu çok âlâ biliyoruz, oysa biz şimdi başlamadık bile” sözlerini kullandı. Öte yandan İran’ın geçen hafta sunduğu 14 unsurluk teklif de diplomasi kanalının bir halde açık tutulmaya çalışıldığını gösteriyor. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bekayi evvelki gün teklife ABD’den karşılık geldiğini doğrularken, “ABD’nin barış teklifine verdiği cevabı kabul etmek zor” sözlerini kullandı. Tahran’ın bir sonraki adımının da Trump’tan gelecek atağa bağlı olduğu belirtiliyor.