Çok cepheli savaş İsrail’i vurdu: Faturası ağır

İsrail Başbakan Binyamin Netanyahu hükümeti, Ekim 2023 sonrası savunma harcamalarını dizginlemekte zorlanırken ekonomiyi riskli bir borç batağına sürüklüyor.

Gelecek 10 yılı kapsayan ve ordunun tekrar yapılandırılmasını hedefleyen yaklaşık 95 milyar dolarlık savunma bütçesi planı ve devam eden çok cepheli ataklar, artan borç yükü ile zayıflayan mali istikrar telaşlarını tetikliyor.

İsrail’in Yedioth Ahronoth gazetesinin haberine nazaran, Netanyahu’nun İsrail’in güvenlik doktrinini kökten değiştiren, 2025 sonuna ilişkin “2025–2026 Doktrin ve Siyaset Kılavuzları” başlıklı çok bilinmeyen evrakıyla durum daha da netleşti.

Başbakan bu evrakta orduya, birden fazla cephe ve senaryo için silahlanma talimatı vererek adeta ucu açık bir “alışveriş listesi” sundu. Evrakın özü, Başbakan’ın askeri kanattan gelen her talebe istisnasız “evet” demesiydi.

Savunma yetkililerine nazaran, Netanyahu’nun hedeflediği bu siyasetin en geniş kapsamlı maliyeti yaklaşık 800 milyar şekeli (yaklaşık 216 milyar dolar) bulacaktı. Süreç sonunda kendisine, biri 450 milyar şekel (yaklaşık 121,5 milyar dolar), başkası ise 250 milyar şekel (yaklaşık 67,5 milyar dolar) maliyetinde iki farklı plan sunuldu.

Maliye ile Savunma bakanlıkları ortasındaki müzakerelerin akabinde, 10 yıllık süreç için 350 milyar şekellik (yaklaşık 94,5 milyar dolar) bir uzlaşmaya varıldı. Bu bütçenin, iki yeni hava filosu alımını da içeren bir kısmı, geçen hafta bakanlık tedarik komitesi tarafından onaylandı.

Söz konusu planın İsrail iktisadı üzerindeki tesirleri ise sarsıcı nitelikte.

İsrail Merkez Bankası Başkanı Amir Yaron’a göre ülke, halihazırda borç yükünün süratle arttığı bir patikada ilerliyor. Bu da borç verenlerin gözünde İsrail’in bir “borç batağına” sürüklendiği algısını güçlendiriyor.

Yaklaşık 95 milyar dolarlık bu yeni harcama planı ve ABD yardımına olan bağımlılığı azaltma mecburiliği da eklendiğinde, İsrail’in borç-gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) oranının 2035 yılına kadar yüzde 83’e ulaşması öngörülüyor.

Üstelik kelam konusu kestirimler, atakların yakın vakitte sona ereceği optimist varsayımına dayanıyor. Lakin 2024’ün başından beri süregelen bu optimist varsayıma kuşkuyla yaklaşılıyor.

Gazeteye nazaran atakların uzamasının, sırf can kayıpları ve derin bir ruhsal yıkımla hudutlu kalmayıp, yedek askerlik maliyetlerinden kamu maliyesindeki ağır tahribata kadar halkın hayat kalitesi üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurması bekleniyor.