‘Eve herkes iş getirsin, sen getirme’

Geçen haftalarda böcekleri konuttan uzak tutma bahisli haberimiz için görüşlerine başvurduğumuz zoolog, biyolog ve entomolog Gonca Yeşilyurt “Bayramda laboratuvardaki böcekleri konuta götürüp besliyorum” dediğinde nasıl bir mesleği olduğu, detayları konusunda meraklanmıştım. Biz de İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nün yolunu tuttuk; Zooloji Koleksiyonu’nu ziyaret ettik ve üniversitede doktora araştırmacısı olan Gonca Yeşilyurt’a tutkuyla bağlı olduğu mesleğini sorduk.

◊ Böceklere ilginiz nasıl başladı?

Doğaya meraklı bir çocuktum. Malatya’da doğdum; 3-3,5 yaşıma kadar bahçeli bir konutta yaşadım. Gözümü açtığım üzere bahçeye çıkardım. Böcekler daima ilgimi çekerdi.

◊ Aileniz nasıl reaksiyon veriyordu?

Cebimden daima böcek ya da solucan çıkmasından, yatağımda çekirge ya da meyyit balık bulmaktan hoşnut değillerdi. Bana ilişkin hiçbir şeyin kapağını açmazlardı. Krem kutusu üzere görünse de içinden ne çıkacağı aşikâr olmazdı.

◊ Eğitim hayatınızda tercihiniz net miydi?

Tüm tercihlerimi biyoloji yazmıştım. Erzurum’da Atatürk Üniversitesi’nde biyoloji lisans eğitimimi tamamladım. Akabinde İstanbul’da yüksek lisansımı zooloji Anabilim Dalı’nda yaptım. İsrail’de Hebrew Üniversitesi’nde yaklaşık 2,5 yıl konuk araştırmacı olarak bit, pire ve keneler üzerine çalıştım.

◊ Mesleğiniz özel hayatınızı ve arkadaşlıklarınızı etkiliyor mu?

“Eve herkes iş getirsin, sen getirme” diyen oldu. Çantamda daima örnek tüpleri olur; yolda yürürken enteresan bir böcek görürsem alıp çantama koyarım. Buna herkes adapte olamıyor alışılmış. Böceklerden önemli biçimde rahatsız olan beşerler var. Beşerler hem merak ediyor hem korkuyorlar.

◊ Ne üzere çalışmalarınız var?

Sistematik entomoloji alanında çalışıyorum. Temel sorumuz: “Bu böcek nedir?” Böcekleri sınıflandırıyoruz. Böceklerin çeşit teşhisleri, fizyolojileri, davranışları, ekolojileri ve genetiği üzerine araştırmalar yapmak için topraktan örnekler topluyor, laboratuvarda inceliyor ve bilimsel olarak isimlendiriyoruz.

◊ Böcekleri bayramlarda konuta götürdüğünüzden bahsetmiştiniz…

Evet, vakit zaman gözlemlemek ve beslemek için konuta götürüyorum.

◊ Taksidermi (hayvan doldurma sanatı) ve onarım çalışmaları da yapıyorsunuz…

Genellikle zooloji ya da tabiat tarihi müzelerinde çalışan biliminsanları taksidermi bilirler. Amerikan sinemalarında görürüz; geyik avlarlar, geyiğin içini boşaltır, başını doldurur, duvara asarlar. Bu aslında taksidermi. Ayrıyeten onarım da yapıyorum; deforme olmuş örneklerdeki kırığı, döküğü, arızayı, küflenmeyi tamir ediyoruz.

‘KEŞFEDECEK ÇOK ŞEYİMİZ VAR’

Gitmişken fakülte içindeki  Zooloji Koleksiyonu’nun stant kısmına de uğruyoruz. Burası her yaştan ziyaretçiye açık. Osmanlı padişahlarının av köşklerinde sergilenen kuşlardan farklı tabiat tarihi müzelerinden getirilen örneklere kadar pek çok malzeme var. Zooloji kısmında öğretim vazifelisi olan Fatih Dikmen “Sergi kısmında  toplamda yaklaşık 2 bin numune ve 1.200 civarında hayvan tipi sergileniyor” diyor. 25 yıldır böcekler konusunda çalışan Dikmen, böcekler hakkında keşfedilecek çok şey olduğunu da anlatıyor: “İpekböceği kozalarından elde edilen proteinler cilt bakım eserlerinde kullanılabiliyor. Endüstriyel böcek yetiştiriciliği de son yıllarda süratle gelişiyor. Böcekler, tükettikleri besini proteine dönüştürme konusunda öteki canlılara nazaran çok daha verimli.”