Uydu imajları ortaya çıkardı: İran’dan kritik operasyon! Tüneller açılıyor, ne planlanıyor?

Uluslararası güvenlik gündeminin en kritik başlıklarından biri olmaya devam eden İran-ABD-İsrail tansiyonunda yeni gelişmeler, uydu manzaraları aracılığıyla gün yüzüne çıktı. Telegraph’ta yer alan haberdeki argümana nazaran elde edilen yüksek çözünürlüklü ticari uydu bilgileri, İran’ın ateşkes süreci devam ederken yer altı füze üslerinde ağır bir faaliyet yürüttüğünü ortaya koydu. İmgelerde bilhassa daha evvel ataklar sonucu tahrip edilen tünel girişlerinin yine açılmasına yönelik çalışmalar dikkat çekiyor.

İKİ BAŞKA KENTTE DİKKAT ÇEKEN HAREKETLİLİK

10 Nisan tarihinde çekilen uydu imgelerine nazaran, İran’ın Humeyn kenti yakınlarında bulunan bir füze üssünde ağır iş makinelerinin etkin olarak çalıştığı gözlemlendi. İmgelerde, tünel girişini kapatan büyük bir moloz yığınının üzerinde bir ön yükleyici aracın faaliyet gösterdiği, tıpkı bölgede birden fazla damperli kamyonun beklediği tespit edildi.

Aynı gün içerisinde çekilen bir başka uydu imajı ise İran’ın kuzeybatısında yer alan Tebriz kentinde emsal bir hareketliliğe işaret etti. Burada da bir şantiye alanında faaliyet gösteren inşaat ekipmanları görüldü. Bu durum, İran’ın sırf tek bir bölgede değil, farklı stratejik noktalarda eş vakitli olarak yer altı askeri altyapısını yine işler hale getirmeye çalıştığını ortaya koyuyor.

Harita: Harun Elibol

TÜNEL GİRİŞLERİ ŞUURLU OLARAK MAKSAT ALINMIŞTI

Söz konusu tünel girişleri, ABD ve İsrail tarafından daha evvel gerçekleştirilen taarruzlarda bilhassa amaç alınmıştı. Askeri uzmanlara nazaran bu stratejinin temel maksadı, İran’ın yer altı füze fırlatma sistemlerini devre dışı bırakmak ve bu sistemlerin operasyonel kabiliyetini sınırlamaktı. Tünel girişlerinin molozlarla kapatılması, fırlatma rampalarının konuşlandırılmasını, ateşleme yapılmasını ve sistemlerin tekrar yükleme için geri çekilmesini engellemeyi hedefliyordu.

Bu yaklaşım, yer altı askeri tesislere karşı yürütülen çağdaş savaş stratejilerinin kıymetli bir modülü olarak bedellendiriliyor. Çünkü bu tıp tesisler, direkt imha edilmesi güç yapılar olarak biliniyor ve bu nedenle erişim noktalarının etkisiz hale getirilmesi öncelikli amaçlar ortasında yer alıyor.

‘TAHRİBAT SONRASI TAMİRAT FAALİYETİ ÜZERE DURUYOR AMA…’

Tüm bu gelişmeler ışığında akla gelen en kritik soru ise şu: Uydu manzaralarında görülen tünel açma faaliyetleri, İran’ın yalnızca hasar tamiri yaptığını mı gösteriyor, yoksa daha gelişmiş ve atağa güçlü yeni bir yer altı askeri stratejiye mi işaret ediyor?

Bu soruma Güvenlik ve terör uzmanı, emekli istihbarat albayı Coşkun Başbuğ, ABD’nin kullandığı mühimmatın tesirine ve alandaki mümkün hareketliliğe dikkat çekerek kıymetli bilgilerle karşılık verdi.

Başbuğ, ABD’nin sığınak delici bombalarına ait teknik kapasiteyi hatırlatarak, “ABD’nin attığı bombalar, kendi argümanlarına nazaran 80 metreye kadar tesirli. Birçok kaynağa nazaran ise bu bombalar 60 metreye kadar çukur açabiliyor. Fakat bu pahalar düz toprak için geçerli; beton ya da kaya kelam konusu olduğunda ABD’nin kendi açıklamasına nazaran en fazla 8 metre delinebiliyor” dedi.

Özellikle GBU-57 MOP tipi mühimmatın kullanımına işaret eden Başbuğ, “ABD’nin bu cins sığınak delici bombaları kullandığını biliyoruz. Münasebetiyle tünel girişlerine dair ellerinde önemli bir istihbarat olduğu anlaşılıyor. Nükleer ve füze üretim tesislerine yönelik olarak mağara ağızlarının amaç alındığı ve bu halde tahribat oluşturulduğu söz ediliyor. Fakat bunların tamamı argüman; alanda birebir doğrulanmış bilgiler değil” sözlerini kullandı.

Son uydu imajlarına de değinen Başbuğ, bölgede gözlenen hareketliliğin direkt akın hazırlığı manasına gelmeyebileceğini vurguladı: “Eğer bu son uydu manzaraları doğruysa, buradaki en büyük ihtimal tahribat sonrası tamirat faaliyetleridir. İkinci bir mümkünlük da üretimin tekrar başlatılması ya da hasar gören tesislerin tekrar faaliyete geçirilmesidir. Bunun dışında farklı bir gaye görmek sıkıntı.”

‘ONARIM NİYETLİ HAREKET EDİLİYORSA ÇOK BÜYÜK BİR SORUN TEŞKİL ETMEZ’

İran’ın mümkün faaliyetlerinin niteliğine ait değerlendirmesinde ise Başbuğ, bunun savaş işareti olarak yorumlanmaması gerektiğini belirtti:

“Eğer İran taarruz niyetli değil de tamir amaçlı hareket ediyorsa, bu çok büyük bir sorun teşkil etmez. Bu çeşit faaliyetler hem barış vaktinde hem de savaş vaktinde yapılabilir. Münasebetiyle bu durumu direkt bir savaş ilanı ya da mutabakatların büsbütün rafa kaldırılması olarak değerlendirmemek gerekir.”

ABD VE İSRAİL’İN OPERASYONLARININ BOYUTU

Yine Telegraph’ta yer alan habere göre ABD Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, çatışmaların birinci beş haftasında İran genelinde yaklaşık 11 bin gaye vuruldu. Bu amaçlar ortasında füze depoları, insansız hava aracı tesisleri, savunma sanayi altyapısı ve çeşitli askeri üsler bulunuyor.

İsrail Savunma Kuvvetleri ise 7 Mart prestijiyle İran’ın füze rampalarının yaklaşık yüzde 75’inin imha edildiğini duyurdu. Bu oran, pek çok analiste nazaran İran’ın füze kapasitesine önemli bir darbe indirildiğini ortaya koyarken, alandan gelen yeni datalar bu tesirin mutlak olmadığını gösteriyor.

ABD Genelkurmay Başkanı General Dan Caine, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, yürütülen akınların İran’ın savunma sanayi altyapısını “yerle bir ettiğini” tabir etti. Caine ayrıyeten ABD’nin, İran’ın bölgesel güç projeksiyonunu tekrar tesis etmesini engellemek emeliyle geniş çaplı bir askeri strateji izlediğini belirtti. Bu kapsamda ABD’nin, İran’ın füze ve insansız hava aracı stoklarını, deniz ögelerini ve savunma sanayi tesislerini amaç alarak 13 binden fazla mühimmat kullandığı bildirildi.

‘İŞLEVSEL OLARAK YOK EDİLDİ’ AÇIKLAMASI VE ŞÜPHELER

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, yaptığı açıklamada İran’ın füze programının “işlevsel olarak yok edildiğini” savundu. Hegseth, füze rampalarının ve mühimmatın büyük ölçüde “tükenmiş, tahrip edilmiş ve neredeyse büsbütün etkisiz hale getirilmiş” olduğunu tabir etti.

Ancak ABD’li birtakım yetkililer alandaki mevcut gelişmelerin bu değerlendirmeyle tam olarak örtüşmeyebileceği görüşünde. Bilhassa ateşkes sürecinin İran tarafından askeri kapasitenin tekrar inşası için bir fırsat olarak kullanılabileceği istikametinde önemli kaygılar lisana getiriliyor. Üstüne bir de uydu imgelerinin ortaya çıkması başları da karıştırıyor.

Yetkililer ayrıyeten İran’ın sırf mevcut sistemlerini onarmakla kalmayıp, birebir vakitte Rusya’dan emsal füze ve savunma sistemleri tedarik etmeye çalışabileceği konusunda da ihtarda bulunuyor. Bu durumun gerçekleşmesi halinde, bölgedeki askeri dengelerin tekrar şekillenebileceği söz ediliyor.

İRAN’IN TEKRAR YAPILANMA KAPASİTESİ YÜKSEK

Uzmanlar, İran’ın askeri altyapısını süratli bir formda yine organize edebilme kabiliyetine uzun müddettir dikkat çekiyor. Eski CIA analisti ve Orta Doğu Enstitüsü uzmanı Kenneth Pollack, İran’ın bu alandaki kapasitesini “olağanüstü” olarak nitelendiriyor.

Pollack’a nazaran İran, sırf mevcut hasarı onarmakla kalmayıp tıpkı vakitte yeni taktik ve teknolojiler geliştirerek alana adapte olabilen bir yapı sergiliyor. Bu durum, ülkeyi bölgedeki pek çok orduya kıyasla daha dirençli ve şiddetli bir rakip haline getiriyor.

Benzer halde, James Martin Nükleer Silahların Yayılmasını Tedbire Çalışmaları Merkezi’nden Sam Lair ise CNN’e yaptığı açıklamada İran’ın yer altı tesislerinin dizaynına dikkat çekti. Lair’e nazaran “füze şehirleri” olarak isimlendirilen bu kompleksler, birinci hücum dalgasını absorbe edecek halde planlanıyor.
Bu tesislerin temel emeli; taarruz sonrası süratle toparlanmak, operasyonel kapasiteyi tekrar kazanmak ve füze sistemlerini tekrar devreye sokmak. Lair, bu yaklaşımın İran’ın askeri doktrininin merkezinde yer aldığını vurguluyor.