İslamabad’da ne oldu! 21 saatlik görüşme sonuçsuz kaldı

ABD ve İran’ın 40 gün süren savaşa son vermek için evvelki gün 11 yıl ortadan sonra Pakistan’ın başşehri İslamabad’da bir ortaya geldiği müzakerelerin birinci tipinden beklenen muahede kararı çıkmadı. İki heyet ortasında yaklaşık 21 saat süren direkt görüşmelerin olumlu bir havada başladığı söylense de, 3 temel sorun konusunda pürüzler bir türlü aşılamadı. ABD heyetinin lideri JD Vance masaya “esnek ve düzgün niyetlerle” oturduklarını belirtirken, İran heyetinin lideri Muhammed Kalibaf ise “ABD tarafının itimatlarını kazanmakta başarılı olamadığını” savundu. Öte yandan yeni bir müzakere tipi planlanmasa da JD Vance’in İran’a bıraktığı “son teklif belgesi”, müzakere kapısının büsbütün kapanmadığına işaret ediyor.

21 SAATTE NELER YAŞANDI

İran ve ABD heyetlerinin İslamabad’daki temasları yüzeyde sakin ilerlerken, kapalı kapılar gerisinde tansiyonun görece yüksek seyrettiği bir müzakere yürütüldü. İki İranlı yetkiliye nazaran görüşmeler “samimi ve sakin” başladı. Amerikan CNN’e konuşan Pakistanlı bir yetkiliye nazaran iki heyet “kendi iç kamuoyuna hitap etmek” için de gayret gösterdi. Görüşmeler, geç saatlerde her iki taraf da birinci molasını verdikten sonra “teknik düzeye” geçti. Evraklar tekraren değiş tokuş edildi ve incelendi. JD Vance müzakere müddetince 12 defa ABD Başkanı Donald Trump’ı aradığını söyledi. Müzakerelerin teknik seviyeye ulaşması “ilk evrede ilerleme kaydedildiğini” gösterirken, taraflar “kırmızı çizgilerdeki” farklılıkların üstesinden gelemedi.

GÖRÜŞME NEREDE TIKANDI

Ancak olumlu havada başlayan görüşmelerde taraflar üç temel mevzuda ortak yerde buluşamadı: Hürmüz Boğazı’nın yine açılması, İran’daki yaklaşık 400 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti ve İran’ın yurtdışında dondurulmuş yaklaşık 27 milyar dolarlık gelirin hür bırakılması.

Yetkililere nazaran birinci uyuşmazlık dönemecinde ABD’nin Hürmüz Boğazı’nı tüm deniz trafiğine derhal tekrar açması talebine İranlılar “nihai mutabakattan sonra” dedi. İkinci olarak İran, hava ataklarından kaynaklanan hasar için tazminat talep etti, dondurulmuş petrol gelirlerinin özgür bırakılmasını istedi. Lakin Washington reddetti. Üçüncü uyuşmazlık konusu İran’dan elindeki zenginleştirilmiş uranyum stokunun tamamını teslim etmesini yahut satmasını talep etmesi oldu. İran bir karşı teklif sundu lakin taraflar uzlaşamadı.

Öte yandan Trump’ın dünkü açıklamaları ABD için temel sorunun “nükleer” olduğunu ortaya koydu. Birçok hususta uzlaşı sağlansa da “İran nükleer hırslarından vazgeçmeye gönülsüz” diyen Trump,  tüm başka hususların nükleer konusu karşısında “önemsiz olduğunu” belirtti.

TARAFLAR NE DEDİ

Dün sabah yaptığı basın toplantısında, “21 saat görüştük, makus haberse bir mutabakata varamadık ve geri dönüyoruz. İranlılara kırmızı çizgilerimizi çok net halde belirttik lakin onlar kurallarımızı kabul etmemeyi tercih etti” diyen Vance, “Buradan çok kolay bir teklifle ayrılıyoruz. Bu bizim son ve en yeterli teklifimiz. İranlıların kabul edip etmeyeceğini göreceğiz” tabirlerini kullandı.

“Daha evvelki iki savaş nedeniyle karşı tarafa itimadımız yok” diyen İran heyetinin lideri Kalibaf ise ABD’nin kendi koşullarını İran’a dikte etmeye çalıştığını belirtti. İran’ın eski Dışişleri Bakanı Cevad Zarif de, “ABD şunu öğrenmeli: İran’a kaide dikte edemezsiniz. Bunu öğrenmek için şimdi geç değil” sözlerini kullandı.

ŞİMDİ NE OLACAK

Amerikan CNN’de yer alan bir tahlilde, Vance’in “son teklifimizi bıraktık” sözleri “topun artık büsbütün İran’ın alanında üzere göründüğü ve müzakerelerde bir sonraki adıma geçilmesi için İran’ın bir formda konumunu değiştirmesi” gerekebileceği belirtiliyor.

ABD merkezli New York Times’a nazaran ise müzakerelerin görece başarısız sona ermesi Trump idaresini birkaç “hoş olmayan” seçenekle karşı karşıya bırakıyor. Bu seçenekler ortasında, Tahran ile uzun süren müzakereler, savaşın tekrar başlaması ve Hürmüz Boğazı’nın denetimi konusunda uzun vadeli bir uğraş ihtimali var. Sonuçsuz kalan müzakerelerin 21 Nisan’a kadar ilan edilen kırılgan ateşkese mümkün tesiri belgisiz. Lakin Pakistan Şahbaz Şerif, görüşmelerin “bitmediğini, çıkmaza girdiğini” söylerek ateşkes sürecinin devam edeceğini vurguladı.

TRUMP TEKRAR TEHDİT ETTİ: ‘İRAN’I YOK ETMEK BİR SAATİMİ ALIR’

İslamabad sürecinin sonuçsuz kalmasına karşın diplomatik tahlil ihtimaline ilişkin havayı ABD Başkanı Donald Trump dağıttı. Evvel toplumsal medyadan Hürmüz’e abluka açıklamasını yapan Trump, akabinde muhafazakâr Fox News’a bağlanarak İran’ı tehdit etti. İran’ın nükleer konusunda geri adım atmamasının kendisi için en değerli unsur olduğunu belirten Trump, “Bir saat içinde onların tüm gücünü, her şeyini, tüm santrallarını, elektrik üretim tesislerini ele geçirebilirim” diye konuştu. İran’ın hâlâ “bazı füze üretim tesislerine” sahip olduğunu bildiklerini belirten Trump, “Esasen tüm ülkeyi yok ettik. Geriye kalan tek şey onların suyu. Vurulması çok yıkıcı olurdu” sözleriyle su arıtma tesislerinin de maksat alınabileceğini ima etti. Geçen hafta yaptığı ve reaksiyon çeken “Bu gece bütün bir medeniyet yok olacak” tehdidinin Tahran idaresini müzakerelere çektiğini argüman eden Trump, İran’ın “müzakere masasına geri döneceğini ve ABD’ye istedikleri her şeyi vereceğini düşündüğünü” söyledi.