Orta Doğu’da çatışma uzadıkça ABD Asya’dan güç çekiyor: İran savaşı Asya’da alarm yarattı

ABD’nin İsrail ile İran’a başlattığı müşterek operasyonda bir ay geride kaldı. Savaşın birinci günlerinde çıkan haberlerde bu adımın bölgedeki bütün istikrarları değiştirdiği/değiştireceği konuşulmuştu. Hatta ABD’nin İran etrafındaki müttefiklerinde füze savunma sistemlerine duyulan muhtaçlığın artmasının, Ukrayna’yı sıkıntı durumda bırakacağı gündeme gelmişti.

Ukrayna savunmasında bilhassa öne çıkan Patriot sistemlerinin kısıtlı olması ve Körfez ülkelerine nakledilmesi Ukrayna’nın Rusya karşısında elini zayıflatmıştı. Lakin savaşın uzamasıyla dengelerin değişeceği tarafındaki soru işaretleri bölgeden taştı ve Asya’nın doğusuna uzandı.

Tokyo’dan Manila’ya, Taipei’den Seul’e yetkililer, yükselen petrol fiyatlarının ve doğal gaz tedarikinin ekonomilerini halihazırda zora sokmasından telaş ediyor. Ama bölgedeki en büyük tasa kaynağı ekonomik değil… ABD’nin Asya Pasifik’teki müttefiklerinde güvenlik stratejileri konusunda da bir tasa hâkim. Kelam konusu ülkeler, savaşın askeri varlığı ve taktiksel odağı Asya Pasifik ve Çin’den uzaklaştırdığı konusunda uyarıyor. Yani ABD’nin Asya’daki müttefikleri Orta Doğu’daki savaşın uzamasından kaygı duyuyor.

ABD ve İsrail’in İran savaşının birinci dört gününde, tarihte görülen en ağır hava saldırısına şahit olduk. ABD, milyarlarca dolarlık maliyetle bölgeye yalnızca 96 saatte 5 binden fazla mühimmat konuşlandırdı. Savaşın 16’ıncı gününde ise bu sayı iki kattan fazla yükselerek 11 bine çıktı.

Fotoğraf: ABD Deniz Piyade Teşkilatı

Orta Doğu’da kapasitesi zorlanan ABD, odağını Güneydoğu Asya’daki varlıklarını yönlendirdi. ABD, son yıllarda askeri kapasitesini artıran Çin ve Kuzey Kore karşısında tedbir almak ve muhafaza sağlamak hedefiyle Asya Pasifik’e askeri varlıklarını yerleştirmişti. Fakat ABD İsrail ile birlikte İran’a açtığı savaşla, Güney Kore’de konuşlu THAAD füze savunma sistemine ilişkin füzeleri ve önleyicileri Orta Doğu’ya nakletti. Japonya’da misyon yapan süratli müdahale deniz piyadesi birliğinden de 2 bin 500 deniz piyadesi yeniden Körfez’e sevk edildi.

Güney Çin Denizi’nde bulunan ve nükleer güce sahip bir atak kümesiyle ilerleyen USS Abraham Lincoln gemisi, aslında savaştan evvel Umman Denizi’ne sevk edilmişti.

ABD’nin Asya Pasifik’teki müttefikleri ise bu süreçte, savaşın güç piyasasına tesiri ve bölgede mahsur kalan vatandaşların tahliyesi üzere problemlerle uğraşıyor, gelişmelerin kendilerine direkt tesiri konusunda büyük bir panik yaşamıyordu. Lakin askeri varlıkların kaydırılması, bölgede uzun vadede tesirler yaratabileceğinden dolayı bir tasa yarattı. Çünkü savaş çıkması halinde artık silah sistemleri ve birlikler Kuzey Kore ve Çin’e karşı koruyama durumunda olmayacak.

‘SAVAŞ ABD’NİN CEPHANESİNİ TÜKETİYOR’

Analistler, savaşın uzamasının Pekin ve Pyongyang’a daha fazla avantaj kazandıracağı kanaatinde. Kuzey Kore, savaşı cephanesini büyütmek için meşrulaştırırken, her ne kadar açıklamalarında savaşın sona erdirilmesi gerektiğini vurgulasa da Çin elini güçlendiriyor.

Crisis Group’un Kuzeydoğu Asya uzmanı William Yang, The Telegraph’a verdiği demeçte, “Çin açısından bakıldığında ABD’nin (Orta Doğu’ya) daha uzun mühlet dahil olması Çin’in çıkarına işliyor zira savaş hakikaten ABD’nin stokunu ve cephanesini tüketiyor” dedi.

Yang, bu durumun ABD’nin yalnızca muharebe kapasitesini etkilemeyeceğini, tıpkı vakitte müttefiklerine tedarik konusunda bilhassa de Tayvan’da bir rahatsızlık yaratacağını belirterek, halihazırda Rusya ile savaştan ötürü Ukrayna’nın önceliklendirilmesinden dolayı Tayvan’a tedarikte bir gecikme yaşandığına işaret etti.

Savaş ABD’nin hasımlarını cesaretlendirmekle kalmayacak, birebir vakitte ABD’nin güvenlik şemsiyesi altında bulunan müttefiklerinde de onarılmaz hasarlar oluşturacak ki bu müttefikler zati en büyük savunma ortaklarına duydukları inancı kaybetmeye başladı.

ABD’nin Körfez’e kaydırdığı cephane ortasında iki uzun menzilli seyir füzesi, Müşterek Havadan Satha Arttırılmış Menzilli Seyir Füzeleri (JASSM) ve denizden fırlatılan Tomahawk füzeleri yer alıyor.

Tayvanlı yetkililerden geçtiğimizden günlerde Financial Times’a yapılan bir açıklamada, “ABD güçlerinin, Tayvan’a bir taarruz gerçekleşmesi halinde ihtiyaç duyulabilecek çok fazla mühimmatı tükettiği konusunda kaygılar olduğu” kaydedildi.

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, 18-20 Mart günlerinde Washington’a resmi ziyaret gerçekleştirmişti. Fotoğraf: AP

Stratejik ve Memleketler arası Çalışmalar Merkezi’nin bilgilerine nazaran, ABD savaşın birinci altı gününde 786 JASSM füzesi ile 319 Tomahawk ateşledi (savaşın birinci gününde İran’da bir orta okula yapılan ve yaklaşık 200 çocuğun hayatını kaybetmesine neden olan atağın akabinde olay yerinde ABD’ye ilişkin Tomahawk modülleri bulunmuştu).

ABD’nin İran’a attığı Tomahawk füzeleri, toplam Tomahawk stokunun yaklaşık yüzde 10’unu oluşturuyor. Bu füzeleri üreten RTX Corporation firması, her yıl 500’e yakın füze imal ediyor ve bu mali yılda Pentagon’a teslim edilecek Tomahawk sayısı ise 57. Bu süratle, tüketilen stokun yerine konması beş yıldan fazla sürecek.

ABD’nin JASSM stoku ise görece çok daha fazla. Cephanesinde 3 bin 500 ila 6 bin 500 JASSM füzesi olduğu varsayım ediliyor. Fakat bu füzeleri üreten Lockheed Martin, üretim planının en az üç yıl gerisinden geliyor.

Savunma uzmanları, Çin’in Tayvan’a müdahale etmesi durumunda Tomahawk ve JASSM füzelerinin, Çin’in füze yeteneğinin zayıflatılmasında tesirli olabileceğine vurgu yapmakta. Silahlarının büyük çoğunluğunu ABD’den ithal eden Tayvan ise, füzelerin İran’da tüketilmesinin halihazırda birkaç yıl gecikmeyle gelen silah siparişlerini daha da geciktirmesinden ve ABD’nin bu bahse ilgisizliğini arttırmasından tasa ediyor.

NADİR TOPRAK ELEMENTLERİ FÜZELERİN ÜRETİMİNDE ÖNEMLİ

Burada bir parantezi de az toprak elementleri sorunu için açmak gerekiyor. ABD’nin silah stokuna destek yapabilmesi için başta neodimiyum ve samaryum olmak üzere kimi ender toprak elementlerine gereksinimi olacak. Bu elementler füze güdüm sistemlerini ve önleyici füzeleri yönlendiren mıknatısların temel bileşenleri pozisyonunda. Ender toprak elementleri tedarik zincirinin yüzde 90’ı ise Çin’in denetiminde.

2020-2023 yılları ortasında ender toprak elementi ithalatının yüzde 70’inin Çin’e dayandığı göz önüne alındığında ABD’nin askeri gücünü yine inşa etmesi konusunda bir diğer meydan okumayla daha yüzleşeceği aşikar.

‘ABD, KEMİKLERİ KIRILMIŞ BİR İRAN İSTİYOR’

Peki bu askeri adımların Asya Pasifik’teki diplomatik sonuçları nasıl olacak? ABD’nin bölgedeki müttefikleri Çin ve Kuzey Kore karşısında nasıl bir pozisyonda yer alacak? Burada kelamı ODTÜ Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hüseyin Bağcı’ya bırakıyoruz.

Prof. Dr. Hüseyin Bağcı değerlendirmesine, “ABD, Çin’in Tayvan’a müdahale edeceğini düşünmüyor ve o bölgeden Körfez’e kaydırmayı bu nedenle yapıyor” tabiriyle başladı. Algının Çin’in bu mevzuda şimdi tam hazır olmadığı tarafında olduğunu belirten Bağcı, ABD’nin o coğrafyada askeri üslerde silah bulundurduğunu ve Çin’in bir çatışma olmadan Tayvan’ı ele geçiremeyeceğini kaydetti. “Zaten ana karadan yaklaşık 50 kilometrelik bir uzaklık var” diyen Prof. Dr. Bağcı sözlerini şu formda sürdürdü:

“Amerikalılar Çin’in buna hazır olmadığını düşünüyor ancak hazır olup olmadığını göreceğiz. Başta Güney Kore olmak üzere Japonya ve Avustralya’nın bu hususta tasa duyduğunu kabul etmek gerekir.

Kuzey Kore bilhassa, ABD’nin bu coğrafyada zayıflamasından en fazla güçlenerek çıkacak ülkelerden biri. Zira Çin’in desteklediği ve nükleer silahlara sahip bir Kuzey Kore var karşımızda. Japonya ve Güney Kore’nin savunma masraflarını daha da yükseltmesi gündeme gelecektir.”

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin kısa müddet evvel Washington’a ziyaret gerçekleştirdiğini hatırlatan Bağcı, ada ülkesinde askeri yapıların tekrar gündeme geldiğine ve Japonya’nın bu bahiste büyük oranda ABD’ye bağımlı olduğuna dikkat çekti.

“ABD artık İran üzerinden giderek, ordusunun yani hava ve deniz kuvvetlerinin büyük bir kısmını Körfez’e kaydırıyor” diyen Bağcı, açıklamasına şu sözlerle devam etti:

“Ben İran’ın kemiklerinin kırılması gerektiğini düşünen bir Amerikan idaresi olduğu kanaatindeyim. Yani öldürmeyi değil, kemikleri kırılmış, hareket edemeyen İran isteyen bir ABD…

Bunun ismi ‘budama stratejisidir’. Yani en üst seviyeden başlayarak, yöneticileri öldürmek/devre dışı bırakmak, ondan sonra da altyapıyı ortadan kaldırmak, böylelikle de önümüzdeki 10 ila 30 yıl ortasında İran’ı teknolojik manada kendini yenileyemeyeceği bir yapıya götürmek maksadında. Bunu başarabilir mi, onu göreceğiz ancak zannediyorum ki genel strateji bu tarafta gidiyor.”

Çinlilerin Tayvan’ı kendi toprakları olarak gördüğünün altını çizen Prof. Dr. Hüseyin Bağcı, “Ancak Rusya’nın Ukrayna’ya, ABD’nin de İran’a müdahalesinden sonra Çin de Tayvan’a bunu yaparsa, o vakit hakikaten yeni bir dünya tertibi ortaya çıkmış demektir” dedi ve ekledi:

“Ona nazaran bütün güçler ve nükleer silaha sahip ülkeler komşularına yahut zayıf gördükleri ülkelere saldırma hakkını kendilerinde görürler bu da Birleşmiş Milletler’in 2’inci ve 51’inci unsurlarına terstir.”